Zarf Tümleci / Cümlenin Öğeleri

Tarih: 4 Haziran 2013  |   Bölüm: Dil / Türkçe  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

cümlenin öğeleriCümlede yüklemin anlamını zaman, durum, tarz, nicelik (azlık, çokluk), se­bep, ölçü ve soru anlamları katarak tamamlayan tümleçlere zarf tümleci deriz. Son yıllarda cümle bilgisi ile ilgilenenler, bunları birer tümleç değil de doğrudan “zarf” diye adlandırıyorlar.

Vazonun çatlak olduğunu ancak eve geldiğinde anlamıştı. Bu cümlede gel­diğinde her ne kadar bulunma durumu ekiyle kurulmuş bir fiilimsi olarak görülü­yorsa da, anlamıştı yüklemini zaman bakımından sınırlayan, anlamını değiştiren bir zarf tümlecidir, geldiğinde yerine geldiği zaman zari tümlecini koyduğumuzda anlamda bir değişiklik olmaz.

Tren geldikçe rahatsız edilmiş bin suratla ortaya çı­kan istasyon memuru, işi biter bitmez, derhal odasına çekilirdi örneğinde biter bitmez ve derhal zarfları çekilirdi yüklemini tarz açısından sınırlamaktadır. Bu cümlede geldikçe kelimesi de zarftır. Ancak sınırlandırdığı rahatsız edilmiş fiili bu cümlede surat kelimesinin sıfatı olmuştur. Dilimizde, bu şekilde zarf fiil ekleriyle (-dıkça I -dikçe, -ınca / -ince, -arak / -erek) kurulmuş tümleçler çok yaygındır.

Oldukça zengin. Hiç evlenmemiş. Çok iyi yüzüyor, iyice pişir. Dostça davranalım örneklerinde görülen, sıfatın ve fiilin anlamını değiştiren oldukça, hiç, çok iyi, iyice, dostça kelimelerinden tutun da aşağıda örneklerini verdiğimiz zarf grup­larına kadar çeşitli yapıdaki şekiller, eğer yüklemin veya cümledeki bir fiilimsinin anlamını tarz, zaman, sebep, nicelik (azlık, çokluk), ölçü bakımlarından sınırlıyor­larsa, zarf tümleçleri sayılırlar.

  Yukarı çık!