Özne / Cümlenin Öğeleri

Tarih: 7 Haziran 2013  |   Bölüm: Dil / Türkçe  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

cümlenin öğeleriCümlede anlatılan işi, hareketi yapan veya bildiren, bir olayı bir durumu üzerine alan kişiye, herhangi bir duruma özne denir, özne kılanı veya olanı tem­sil eder. Bu uğraşma onun sinirlerini yıpratmıştı. Vapur Kızkulesi açıklanndan geçti. Doktor güvertede bekliyordu. Rüzgâr solumuzdan esiyor. Bu örnek cümle­lerde bu uğraşma, vapur, doktor ve rüzgâr öznedir.

Özne tek başına bir kelime olabileceği gibi çeşitli tamlamalardan kurulmuş ke­lime grupları da olabilir. Yanımızdan yelkenli bir mavna geçiyordu. Gündüz keçileri otlatan çoban şimdi köye dönüyordu. Dalgalı tepelerden, küçük derelerden geçen yol, bazen parça parça görünüyor, bazen yeşillikler arasında kayboluyordu.

Örnek cümlelerin ilkindeki yelkenli bir mavna öznesi sıfat tamlamasıdır.

Örnek cümledeki yelkenli bir mavna, keçileri otlatan çoban, dalgalı tepeler­den, küçük derelerden geçen yol özneleri isimlerin başlarına çeşitli sıfatların geti­rilmesiyle kurulmuş gruplardır.

Özne yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi yalnızca birer çekimli fiil olan yüklemlerle ilgili olmaz, cümledeki fiilimsilerle de ilgili olabilir. Kadınlar sessiz se­dasız çoraplarını örerek yük hayvanlarının yanında konuşmadan yürüyorlardı. Bu örnekte özne olan kadınlar cümlenin yüklemi olan yürüyorlardı biçimiyle il­gili olduğu gibi zarf görevinde bir fiilimsi olan örerek kelimesiyle de ilgilidir.

Bir cümlede birden çok özne olabilir. Cümledeki yüklemlere bakıp yüklemin bildirdiği işi yapanlar belirlenerek özne bulunur. Vapur yanaşıyor, yolcular ayağa kalkıyor, süvari ise, sürekli iskeleyi gözlüyordu. Bu cümlede vapur, yolcular ve süvari kelimeleri birer öznedir; bağlı olduklan fiiller ise, yanaşıyor, kalkıyor ve gözlüyordu yüklemleridir.

  Yukarı çık!