Nesne / Cümlenin Öğeleri

Tarih: 6 Haziran 2013  |   Bölüm: Dil / Türkçe  |   Yorumlar: 2 yorum  |   Yazar:

cümlenin öğeleriNesneler geçişli fiillerin anlamını tamamlayan ve onlarla sıkı ilişkiler içinde bulunan, yalın veya yükleme durumu eki alan, isim soyundan kelimelerdir. Bir kere odamın kapısını açmadı. Hakem sporcuları saha dışına çıkardı cümlelerinde odamın kapısını ve sporcuları nesneleri belirtili nesnedir.

Nesneler belirtili veya belirtisiz diye iki grupta toplanır. Belirtisiz nesne -t (i, u, ü) yükleme durumu eki almaz. Birkaç kilo meyve aldı. Örneğinde birkaç kilo meyve cümlenin belirtisiz nesnesidir. Belirtili nesne ise, -ı (-i, -u, -ü) yükleme du­rumu ekini alır. Sınıfın çalışkanlarını gösteriyordu örneğinde sınıfın çalışkanlarını belirtili nesnesinde yer alan yükleme durumu eki, gösteriyordu fitli ile doğrudan ilgilidir. – Bu örnekte nesne iyelik eki aldığı için araya zamir n’si girmiştir. Öğren­ci kapıyı çaldı örneğinde ise kapı kelimesi ünlüyle bittiği için yükleme durumu ekinden önce araya y girmiştir.

Nesneler birer isim olduklarından bunları niteleyen çeşitli sıfatlar olabilir. Ye­ni doğan yavruyu sevecekti örneğinde yavru belirtili nesnesi yeni doğan sıfatıyla daha belirtili hâle getirilmiştir. Bu sıfatların sayısı birden çok olabilir, ipek perde­li, kristal avizeli odasını kapalı tutuyordu. Nesne bir tamlama biçiminde de olabi­lir. Komşular köşkün sahibesini merak ediyorlardı.

Nesne yalnızca yüklemle değil, cümledeki fiilimsilerle de ilgili olur. Ancak bu fiilimsilerde geçişlilik özelliği vardır. Gözlerini kalabalığın ortasına diken çocuk, kucağına atılacağı insanı arıyordu örneğinde gözlerini nesnesi arıyordu yüklemiy-le değil, sıfat görevinde kullanılan diken fiilimsi biçimiyle ilgilidir. O, heyecanını anlatacak kelime bulamıyordu. Bu cümlede de heyecanını nesnesi bir fiilimsi olan anlatacak sözüne bağlanmıştır.

  Yukarı çık!