Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) / Cümlenin Öğeleri

Tarih: 5 Haziran 2013  |   Bölüm: Dil / Türkçe  |   Yorumlar: 2 yorum  |   Yazar:

cümlenin öğeleriYüklem ve özne dışında kalan öğeler tümleç genel başlığı altında toplanır. Bunlardan nesne, durum eklerinden -i ekini, dolaylı tümleçler ise, -e, -de -den durum eklerini alır. Yüklemle doğrudan ilgili olan nesnedir, -e, -de, -den durum eklerini alan tümleçler yüklemle dolaylı olarak ilgili olduklarından bunlara dolay­lı tümleçler veya yer tamlayıcıları denir.

Dolaylı tümleçler yalnızca yüklem durumundaki fiilin değil, cümledeki çe­kimli fiillerin, fiilimsilerin (mastarlar, zarf – fiiller ve sıfat – fiiller) anlamlarını yer, açısından tamamlayan kelimeler veya kelime gruplarıdır.

Bazı gramerciler, dolaylı tümleçlere, ağır basan yer bildirme özelliklerinden dolayı yer tamlayıcısı adını verirler, -de bulunma durumu eki almış tümleçlere bu terim daha uygun düşer. Biz okul kitaplarında da kullanıldığını göz önüne alarak dolaylı tümleç terimine de yer verdik.

Cümlede ister zamir, ister isim, ister sıfat olsun genellikle dolaylı tümleç olabi­lir. Fiillerin isimleştirilmiş şekilleri de cümlede dolaylı tümleç durumunda bulunur. Doktor bize geldi. Şu yaşlıdan sor. iş olacağına vanr örneklerinde görüldüğü gibi -e yönelme durumu eki biz zamirine, -a yönelme durumu eki – acak ekiyle isimleş­tirilmiş olmak fiiline ve yaşlı sıfatına gelerek birer dolaylı tümleç yapmıştır.

Dolaylı tümleç yapan eklerden birini alan sıfat, artık isimleşmiş olur. Gemi açıkta seyrediyor.

  Yukarı çık!