Atmosferin Isınması

Tarih: 23 Haziran 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

Genel bir ifade ile denilebilir ki, dünya ve atmosfer tarafından alınan toplam radyasyonla dünyadan uzaya gönderilen radyasyon (karasal radyasyon) arasında muntazam bir blanço vardır. Gelen ve giden radyasyon arasındaki yıllık sıcaklık blançosu 100 birim üzerinden hesaplanır.

Atmosfere giren güneş ışınlarının çoğu yeryüzeyine doğrudan ulaşmamaktadır. Güneş’ten gelen toplam radyasyonun 30 (31) birimi atmosferin üst katından yansıyarak tekrar uzaya döner. Buna Dünya’nın albedosu denir. Güneş radyas­yonunun 22 birimi atmosfer tarafından emilir; bunun 3 birimi ozon tabakası, 19 birimi de atmosfer tarafından tutulur. Geriye kalan güneş radyasyonunun 48 birimi atmosferi geçerek yeryüzeyine ulaşır.

Giden enerji kaynağının önemli bir bölümünü buharlaşma sırasında havaya dahil olan saklı sıcaklık oluşturur. Atmosferden yeryüzüne ulaşan güneş ışınlarının dörtte üç kadarı okyanus, göl ve diğer su yüzeylerindeki buharlaşmayı sağlar. Buharlaşma ile atmosfere dahil olarak saklı sıcaklık hâlinde tutulan ve yoğuşma esnasında açığa çıkan enerji ise 22 birimdir.

Dünya yüzeyinde kondüksiyonla tutulan 6 birim enerji konveksiyonla atmosfere verilir. Diğer 6 birim karasal enerji atmosferden uzaya dahil olur. Yeryüzeyinden uzun dalga boylu 14 birim enerji atmosfere geçer. 22 birimi ise saklı sıcaklık hâlinde subuharı ve bulutlar tarafından tutulur. Böylece yeryüzeyine dahil olan 48 birim enerji, saklı sıcaklık, konveksiyon, kondüksiyon ve yüzey radyasyonla tekrar uzaya yansır.

Atmosferin Isınması ve Soğuması – 4

Tarih: 23 Haziran 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

Hava alçaldığında ise ısınma meydana gelir. Örneğin Doğu Karadeniz kıyılarının bazı kış günleri sıcak olmasının nedeni, dağların yüksek kesimlerine doğru alçalanan havanın ısınmasından ileri gelir.

Alçalan hava kütlesinin sıkışması, artan basınç altında meydana gelen bir olaydır. Nitekim moleküllerin bir araya gelerek sıkışması, sıcaklığın yükselmesine neden olur. Buna ise adyabatik ısınma denir.

Saklı sıcaklık: Buzun suya, suyun buhara dönüşmesi ile fiziki bir değişim süreci meydana gelir. Bu değişimler, enerjinin depolanmasına veya depolanmış olan enerjinin açığa çıkmasına yol açar.

Atmosferin Isınması ve Soğuması – 3

Tarih: 23 Haziran 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

Konveksiyon (dikey yönde yayılma): Hareket eden cisimlerle sıcaklığın bir noktadan diğerine yayılması olayıdır. Burada sıcaklık yayılması, fiziksel olarak moleküllerin sıcak bir yerden soğuk bir yere hareketi ile gerçekleşir. Örneğin yanan bir ateşten sıcaklığın iletilmesi, ısınarak yükselen hava sayesinde olur. Başka bir ifade ile ısınan havanın genişleyerek yükselmesi, sıcaklığın dikey yönde yayıl­masını sağlar. Dikey yönde meydana gelen bu olaya konveksiyon, sıcaklığın yayılmasına ise konveksiyon yolu ile ısınma denir. Hatırlanacağı gibi sıvı ya da gazların etkisi ile yatay yönde olan sıcaklığın yayılmasına ise adveksiyon denir.

Kısaca, ısınarak yükselen havanın yerini çevreden gelen sıcaklığı düşük hava alarak dikey yönde bir hava sirkülasyonu ve buna bağlı olarak sıcaklık transferi meydana gelir. Konveksiyon yolu ile sıcaklık yayılması, Kuzey ve Güney yarım kürelerde yaz mevsiminde, tropikal bölgelerde ise yıl boyunca görülür.

Atmosferin Isınması ve Soğuması – 2

Tarih: 23 Haziran 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

 width=Dağılma (difüzyon): Atmosferdeki parçacıklar ve gaz molekülleri, gelen ışının dalga boylan değiştirmeksizin çeşitli yönlere doğru dağılmasını sağlar. Güneş’ten gelip atmosfere çarpan güneş ışınlarının bir bölümü uzaya geri döner; atmosfere giren ışınların çoğunluğu atmosfer içerisinde farklı yönlere doğru yayılır.

Işınların dağılması; ışının dalga boyuna, ebadına, şekline, havadaki molekül­lerin bileşimine bağlı olarak değişim gösterir. Kısa dalga boylu ışınlar, uzun dalga boylulara göre daha fazla dağılmaya uğrar. Örneğin görünen ışık spektrumundaki mor ve mavi ışınların, portakal rengi ve kırmızımsı ışınlara göre daha fazla dağılmaya uğradığını gösterir.

Geçiş (transmisyon): Bir ışının pencere camı veya renksiz camlardan geçerek içeriye nüfuz etme olayıdır. Taş ve toprak gibi dünya yüzeyindeki maddeler, sıcaklığın geçmesi üzerinde az etkilidir. Örneğin toprak ve kayalar, yüzeyde güneş ışınlarını tutmalarına rağmen iç kesimlerine tümüyle geçmesini sağlayamaz. Buna karşılık su, güneş ışınlarının daha fazla geçmesini sağlar. Temiz sular, güneş ışınlarını kirli sulara göre daha fazla derinlere iletir.

  Yukarı çık!