1924 Anayasası

Tarih: 13 Mayıs 2013  |   Bölüm: Tarih  |   Yorumlar: 2 yorum  |   Yazar:

1924 anayasası20 Nisan 1924’te Anayasa daha mükemmel hale getirildi. Anayasa Sözcüsü Celâl Nuri (İleri) Bey, bu anayasa ile inkılâbın tamamlanmış olduğunu sandığını  belirterek, bu Anayasa Tasarısı’nın beş yıllık millî mücadelenin bir zafer belgesi olduğunu belirtmişti.

Daha sonra Amerikan Anayasası’ndan ve İsviçre Anayasası’ndan yararlanmadan, kendi anayasalarını her kelimenin üzerinde durarak 108 esas madde ile bir ayrı ve bir geçici madde olarak hazırladıklarını beyan etmiştir. Daha sonra anayasa tasarısı hakkında konuşmalara ve arkasından da maddelere geçilmiştir. Sonunda hemen hemen maddelerin hepsi kabul edilmiştir. Bu anayasanın önemli maddeleri şunlardır:

Madde 1- Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Madde 2- Türkiye Devleti’nin dini, dini İslâmdır; resmî dili Türkçedir; makarrı Ankara şehridir.
Madde 3- Hâkimiyet bilâkaydüşart milletindir.
Madde 4- Türkiye Büyük Millet Meclisi, milletin yegâne ve hakiki mümessili olup millet namına hakk-ı hâkimiyeti istimal eder.
Madde 5- Teşri salâhiyeti ve icra kudreti Büyük Millet Meclisi’nde tecelli ve temerküz eder.
Madde 6- Meclis, teşri salâhiyetini bizzat istimal eder.
Madde 7- Meclis, icra salâhiyetini, kendi tarafından müntehap reisicumhur ve onun tâyin edeceği bir İcra Vekilleri Heyeti marifetiyle istimal eder. Meclis, Hükûmeti her vakit murakabe ve ıskat edebilir.
Madde 8- Hakkî kaza, millet namına, usulü ve kanunu dairesinde müstakil mehâkim tarafından istimal olunur.
Madde 9- Türkiye Büyük Millet Meclisi kanun-ı mahsusuna tevfikan Millet tarafından müntehap meb’uslardan müteşekkildir.
Madde 10- On sekiz yaşını ikmal eden her erkek Türk, mebusan intihabına iştirak etmek hakkını haizdir.
Madde 11- Otuz yaşını ikmal eden her erkek Türk, meb’us intihap edilmek selâhiyetini haizdir.

Sıkıyönetime ait 86. madde, Meclis’in tatilde bulunması halinde derhal toplantıya çağrılması kaydıyla kabul olundu. İlk Cumhuriyet Anayasası 491 sayı ile kanunlaştı. 1924 anayasası iki kere dil bakımından değişikliğe uğramıştır. 1945’te ve 1952’de. 1960’tan sonra da Kurucu Meclis 1961 Anayasası’nı yapmıştır.

İlk Anayasalar (Türk Tarihindeki Anayasalar)

Tarih: 17 Ağustos 2012  |   Bölüm: Bilgisaçar  |   Yorumlar: 13 yorum  |   Yazar:

ilk anayasalarTürk siyasi tarihinde şu ana kadar 4 tane anayasa var olmuştur. Bu anayasalar, dönemin koşullarına göre biçimlenmiş, Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti’nde uygulanan yasalar olmuşlardır. Bu anayasaları kısaca şöyle söyleyebiliriz: Kanun-i Esasi, 1921 Anayasası, 1924 Anayasası, 1961 Anayasası, 1982 Anayasası.

1. Kanun-i Esasi

 

– Kanun-i Esasi, ilk Osmanlı (yani Türk) anayasasıdır. 1876 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

– Genç Osmanlıların etkisiyle yapılmıştır.

– Meclis-i Umumi adında parlamento kurdurmuş ve iki meclisten oluşmuştur.

a) Meclis-i Ayan: Padişah tarafından atanan üyelerden oluşuyordu.

b) Meclis-i Mebusan: Halk tarafından seçimle geliyordu. Padişaha halk tarafından seçilen bu mec isi istediği zaman feshedebilme yetkisi verilmiştir.

– Kanun-i Esasi meşruti monarşi sistemidir.

I. Meşrutiyet, II. Abdülhamit tarafından kaldırıldıktan sonra, bu sefer Genç Türkler’in etkisiyle II. Meşrutiyet ilan edilmiş, sonrasında 31 Mart Olayı meydana gelmiştir. Padişahın yetkileri daraltılmış, meclisin yetkileri artmıştır. Sistem tam olarak meşru monarşi haline gelmiştir.

 

2. 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)

 

Son Osmanlı Mebusan Meclisi Müdafaa-i Hukukçuların etkisiyle Misak-ı Milli’yi kabul etti. Mebusan Meclisi, İngilizlerin İstanbul’u işgaliyle kapandıktan sonra yeni bir devletin habercisi olan TBMM 23 Nisan 1920’de açıldı. Kurucu bir meclistir.

I. TBMM 20 Ocak 1921’de Teşkilat-ı Esasiye’yİ (1921 Anayasası) kabul etti.

1921 Anayasası’ndaki sistem meclis hükümeti sistemidir.

Temel ilke ise, milli egemenliktir.

– Yasama ve yürütme güçleri meclis hükümeti sistemi olması nedeniyle yasama organı olarak TBMM’nin elindedir.

– Bakanlar meclis tarafından seçilir ve meclis bakanları her zaman değiştirebilir.

– İt ve nahiyelerde yerinden yönetim ilkesi (mahalli idareler) ¡ilk kez bu anayasa ile kabul edilmiştir.

– Devlet başkanlığı makamı ise henüz yoktur.

  Yukarı çık!