Toprak Oluşumunda Olaylar (Podzollaşma, Lateritleşme, Kireçlenme, Tuzlaşma…)

Tarih: 23 Eylül 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

toprak oluşumda olaylarToprak oluşumunda etkili olan iklim, topoğrafya, bitki örtüsü, ana materyal ve zaman gibi amiller, toprak oluşumunda belli özelliklerin ortaya çıkmasına sebep olur. Bu amillerden biri veya birkaçı toprak oluşumunda hâkim rol oynayarak toprak oluşumuna damgasını vurur. Toprakların tanıtılmasında ve oluşumun- da önemli olan bu olaylar şunlardır:

1. Podzollaşma

Podzoilaşma olayı, soğuk ve nemli iklim şartlarının hüküm sürdüğü çoğunlukla iğne yapraklı ve geniş yapraklı orman örtüsü altında meydana gelir. Bu topraklar; Kuzey Avrupa ve Sibirya’nın tayga ormanları ile kısmen ülkemizde Kuzeydoğu Anadolu dağlarının yüksek kesimlerinde görülür. Fazla miktarda yağıştan dolayı, üst toprak katı (A horizonu) aşırı derecede yıkanarak toprakta bulunan katyonların çoğu taşınır; bunun yerine hidrojen katyonları geçerek toprak hidrojen iyonları yönünden zenginleşir. Toprakta aşırı yıkanmadan dolayı, ayrışmaya zor uğrayan silisler, toprağın üst kısmında kalır; bu nedenle üst toprak katı bozlaşır. Rusça pod altı, zola da kül anlamına gelen bu kelimelere izafeten podzol, altı kül renginde olan topraklar demektir. B horizonunda ise üst topraktan yıkanarak taşınan demir ve alüminyum bileşiklerinin oksitlenmesi ve hidratlanması sonucu kolloidal organik maddelerle birlikte çökelir.

Toprak Profili ve Toprak Horizonları

Tarih: 23 Eylül 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: 2 yorum  |   Yazar:

Toprak profili, ana kaya veya ana materyal üzerinde uzanan toprak katına denilir. Herhangi bir toprak profiline bakıldığında yüzeyden alta doğru toprağın renk, yapı ve bünye gibi fiziksel özellikleri ile asitlik, besin kapasitesi gibi kimyasal özelliklerinin değiştiği görülür, ileride açıklanacağı üzere topraklar, toprak profilinde görülen bu değişme ve horizonlaşma durumuna bağlı olarak sınıflandırılır. Normal bir toprak profiline bakıldığında üstten alta doğru şu horizonlar görülür:

toprak horizonları

O horizonu: Organik maddeyi kapsayan üst horizon olup, burada çeşitli derecede ayrışmış organik madde yer alır. Bu horizon, nemli soğuk bölgelerdeki topraklarda bitkilerden dökülen organik artıkların yeterince ayrışmamasından dolayı oluşur. Sıcak nemli bölgede, toprağa dökülen organik madde kısa süre içerisinde ayrıştığından organik horizon bulunmaz. Kurak bölgelerde de görülmez.

Toprağı Oluşturan Faktörler

Tarih: 23 Eylül 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

toprağı oluşturan faktörlerAna materyalin çözülmesi ile başlayan ve olgun bir yapıya ulaşıncaya kadar devam eden toprak oluşum sürecinde birçok faktör etkilidir. Başka bir anlatımla, toprak oluşumu çeşitli faktörlerin etkisi altında olup, bu faktörlerden biri veya birkaçı toprak oluşumuna hâkim damgasını vurur. Toprak oluşumunda etkili olan faktörler; iklim, bitki örtüsü, yüzey şekli, ana materyal ve zamandır.

İklim Faktörleri

Toprak oluşumu üzerinde etkili olan ana iklim elemanları sıcaklık ve yağıştır. Gerçekten sıcaklık ve yağış, fiziksel ve kimyasal ayrışma olaylarını, bitki örtüsünün yetişmesin, buna bağlı olarak organik maddelerin parçalanmasını ve toprak canlı hayatının aktivitesini tayin eder. Şöyle ki, yağış ve sıcaklık miktarı fazla olan nemli tropikal veya ekvatoral bölgelerde şiddetli ayrışma olayları sonucu kalın ve kırmızı topraklar (lateritler) oluşur (Foto 44, 49). Bu yerlerde iklim şartlarının bitki yetişmesi için elverişli olması, bitkisel üretimi artırır. Ancak, toprak yüzeyine düşen bitki artıkları, sıcaklık ve nemin yeterli olmasından dolayı mikroorganizmalarca fazla miktarda parçalanarak humusa dönüşür. Yağış miktarı da fazla olduğundan humusun çoğu topraktan kısa sürede uzaklaşır. Ayrıca, yine yağış miktarının fazla olması, topraktaki besin maddelerinin çoğunun yıkanmasına neden olur.

Yüksek enlemlerin soğuk ve nemli bölgelerinde yağışın fazla olmasından ve bitkilerden hasıl olan organik asitlerden dolayı toprak aşırı şekilde yıkanmaya uğrar. Bu sahalarda sıcaklık yetersiz olduğundan toprak yüzeyine dökülen bitki artıkları çok uzun zaman zarfında ayrışır. Bu yüzden biriken organik madde, toprak yüzeyini âdeta keçe gibi örter. Yukarıda belirtilen koşullara bağlı olarak soğuk ve nemli bölgelerde asit reaksiyonlu boz renkli podzol topraklan yaygındır.

Yüzey Şekillerinin Etkileri

Toprakların bulunduğu yerde iklim koşullarına göre oluşması için topoğrafyanın düz, hafif engebeli olması ve topraktan suyun sızması gereklidir. Saha eğimli olduğu takdirde çözülen-ayrışan ana materyal sürekli taşındığı için normal profil yapısı gösteren topraklar oluşamamaktadır. Ayrıca, aşınan malzemelerin devamlı biriktiği sahalarda da toprak oluşumu kesintiye uğramaktadır.

Toprağın Kimyasal Özellikleri

Tarih: 22 Eylül 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

toprağın kimyasal özellikleriAna maddenin ayrışması, organik maddenin humus hâlinde toprağa karışması, bir dizi kimyasal olaylar sonucunda meydana gelir. İşte ayrışma olayları ile toprakta basit yapılı tuzlardan başlayarak, çok karmaşık olan organik ve inorganik bileşiklere kadar çok sayıda madde oluşur. Topraktaki kimyasal olaylar ise ardı arkası kesilmeden devam eder. Çeşitli kimyasal olaylar, toprağa dahil olan su ve besin maddelerine bağlı olarak devamlı surette değişir. Toprakta önemli olan kimyasal olayların başında; 1) topraktaki besin maddeleri, 2) toprağın besin maddelerini alma özellikleri, iyon alış-verişi, 3) toprak reaksiyonu gelir.

Topraktaki Besin Maddeleri

Topraktaki besin maddeleri, esas itibariyle toprağın oluştuğu ana maddenin kimyasal bileşimine bağlıdır. Toprağın ana maddesini oluşturan sert ve yumuşak kayalarda 100’ün üzerinde kimyasal element ve 2000 kadar mineral madde bulunur. Ayrışma sonucu açığa çıkan ve genel olarak bitki besin maddelerini oluşturan elementlerin miktarlarını, ana kayanın bileşimi de önemli ölçüde tayin eder.

  Yukarı çık!