Yerleşmeyi Etkileyen Faktörler

yerleşmeyi etkileyen faktörlerYerleşme doğal, kültürel ve ekonomik faktörlerin bir bileşkesi olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle bölgelere ve hatta yörelere göre farklı yerleşme modelleri ortaya çıkmaktadır. Örneğin aynı ekonomik faaliyetlerin olduğu bölgelerde bile kültürel etkenlere göre değişik yerleşme modeli ve birimleri görülmektedir. Coğrafî açıdan son derece önemli olan yerleşme tipleri, başta hâkim olan İktisadî faaliyetlere ve kültürel durumlara göre iki ana gruba ayrılmaktadır. dünyanın şekli

1.1. EKONOMİK ETKENLER

Yeryüzünün muhtelif bölgelerindeki geçim kaynaklan yerleşmenin kurulması ve biçimlenmesinde son derece etkili olmaktadır. Bu geçim kaynakları ve ortaya çıkardığı yerleşmeler özetle şöyledir: ayın evreleri

Avcılık-Balıkçılık

Toplayıcılıkla, yani avcılık ve balıkçılıkla geçimini sağlayan toplumlarda hâkim faaliyet; yiyecek teminine, barınmaya ve giyinmeye dayanmaktadır. Bu geçim tarzı, günümüzde ancak yoğun nüfuslu bölgelerin kenarlarında, özellikle ekvatoral ormanlarda, tropikal ve ekvatoral bölgelerdeki bazı adalarda, Amazon ve Afrika ormanları ile çöllerin kenarlarındaki çalılıklarda görülmektedir. ekinoks ve soltis

Otlatma

Hayvanların evcilleştirilmesi ile insanoğlu, Paleolitik dönemdeki toplayıcılığa göre ileri bir yerleşme ve geçim safhasına ulaşmıştır. Bu safhada insan, beslediği hayvanlara otlak bulma ve onları barındırma ve vahşi hayvanlardan koruma durumunda kalmıştır. Hâlihazırda bu ekonomik faaliyet yarıkurak bölgelerde, özellikle Sahra çevresinde, Asya’nın orta kesiminde, And dağlarının bazı yüksek sahalarında devam etmektedir. eksen eğimi

Tarım

Önemli bir geçim kaynağı olan tarım, tahıl, sebze ve meyvelerin yetiştirilmesi ve hasadına dayanır. Bu faaliyetlerin yürütülmesi, insanın devamlı yerleşmeye geçmesini gerektirmiştir. Başka bir ifade ile ilk sürekli yerleşmelerin kurulması, tarımın yapılmasıyla ile başlamıştır. Doğal şartlara bağlı olarak tarımsal faaliyetin büyüklüğüne, verimliliğine ve insanın kültürel durumlarına göre dağınık ve toplu yerleşmeler kurulmuştur. dünya hareketleri

Ticaret

İhtiyaç fazlası yapılan üretim, ürün değişiminin yani ticaretin oluşmasını sağlamıştır. Zira üretilen çeşitli ürünlerin satılması için bunların pazarlanması ve karşılığında ihtiyaç duyulan ham maddelerin alınması gerekmektedir. İşte bu faaliyetlerin sonucu olarak ulaşım ve ticarî faaliyetler gündeme gelmiş; son yıllarda uluslararası bir boyut kazanmıştır. ayın yörüngesi

Hem işletme hem de ticaret, yerleşme modelini ortaya çıkaran ana faktördür. Örneğin madencilik, fazla sayıda insanın biraraya toplanmasını sağlayarak toplu yerleşimin kurulmasını âdeta zorlamıştır. Orman işletmeciliği, dağınık toplu yerleşmelerin kurulmasını gerektirmiştir. Deniz ürünlerinin çıkarılması ve değerlendirilmesi kıyı kesiminde en azından ilkel bile olsa balıkçı barınaklarının kurulmasın; sağlamıştır. Ulaşım faaliyetleri ise yol güzergâhındaki belli yerlerde yerleşmelerin kurulmasına yol açmıştır.

1.2. KÜLTÜREL ETKENLER

Çeşitli ekonomik faaliyetler veya geçim-hayat tarzı, farklı yerleşme tiplerin: oluşturur. Ancak insan topluluklarının kültürel durumları; yöre, bölge veya ülkelere göre farklı yerleşme tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur. Örneğin aynı tahıl kültürünü yapan Anadolu ile Amerika veya Rusya’daki toplumların yerleşme şekl değişiktir. Bunun yanında aynı tarımda uygulanan tarımsal yöntemler de farklıdır. Bu yerleşme tipleri; toplumun atadan, dededen gelen kültürel mirası yanında, dil. din, politik organizasyonun derin etki ve izlerini taşır. Bu nedenle dünyadaki çeşitli devletlerin siyasî-politik durumları ile gerek yerleşme gerekse ekonomik faaliyetleri arasında değişik sistemlerin mevcut olduğu görülür.

Dil konusu, aslında önemli bir unsur gibi görünmemesine rağmen, insanların anlaşma, birbirlerini tanıma ve ilişkilerini geliştirme yönünden farklı durumların ortaya çıkmasına neden olagelmiştir. Meselâ aynı dili konuşan toplulukların birbirleri ile olan iletişimlerini kolaylaştırmaktadır. Buna karşın farklı dil, etkileşmeyi en azından güçleştirmektedir. Bu durum yerleşmenin toplu veya dağınık olmasına neden olmaktadır.

Tüm bu değerler, insanların hayat tarzlarının farklı olmasına yol açmaktadır. Söz gelimi, Batı Avrupa ve Anglo-Amerika ayrı bir kültür birliği olan Batı Kültürü ya da Medeniyetini oluştururken, Asya’yı kapsayan devletlerde ise Doğu Kültürü ayrı birer grup hâlinde görülür. Batıda sanayileşme ve makine kullanma ileri seviyede iken, Doğu toplumlarında faaliyetlerin çoğu daha ziyade insan ve hayvan gücüne dayanır. Bu kültürlerin etki sahalarında da önemli değişmeler görülür. Örneğin Batılı devletler kolonilerinde kendi üretim sistemlerini geliştirmiş ve yerli halk da bu iletişimden doğrudan ve dolaylı olarak etkilenmiştir. Yine Batının ikinci bir evi olan Anglo-Amerika (Kuzey Amerika) genel olarak Batının kültürel etkisini taşımaktadır. Özellikle Sanayi Devrimi’nden sonra Doğu kültürleri de Batıdan etkilenmeye başlamış, gerek hayat tarzlarında gerekse üretim biçimlerinde farklı ölçüde değişimler meydana gelmiştir.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!