Türkiye’de Sanayi

türkiyede sanayiTürkiye’de sanayi, Cumhuriyetin kurulmasıyla başlanmıştır. Daha önce yabancıların kurduğu küçük sanayi işletmeleri Cumhuriyetle birlikte millileştirilirken yeni sanayi kolları da devlet öncülüğünde kurulmaya başlanmıştır.

Türkiye’deki başlıca sanayi kolları şunlardır:

İmalât Sanayii

Dayanıklı tüketim mallarından, gıda, dokuma, giyim eşyası, kimya, metal, makine, teçhizat gibi birçok malın üretildiği bu sanayi kolu esas itibariyle sanayinin anası sayılabilir. Marmara Bölgesi’nde gelişmiş olan Bu sanayi kolu, tüm İmalât sanayi üretiminin üçte bir kadarını verir. Bunu Ege, İç Anadolu, Akdeniz bölgeleri izler.

2007 yılı sanayi verilerine göre imalat sanayiine ait işletme sayısı 390 bini aşmıştır. Ayrıca bu sanayi kolu, diğer sanayi kollarına göre istihdam bakımından da yüksektir. İhraç mallarımızın başında da imalât sanayi ürünleri gelir İmalât sanayii kapsamındaki başlıca sanayi kolları şunlardır:

Gıda Sanayii

Bu sanayi kolunda tahıl ve nişasta ürünleri üretimi ön plandadır, bunu et ve süt mamulleri izler; en düşüğü İse su ürünleri ile meyve-sebze ve yem oluşturur. Özel sektör işletmeleri hakimdir. Nitekim, özel sektör yanında şeker ve çay ürünleri üretimi dışındaki tüm sektörler özel sektöre aittir. Bölgesel olarak Marmara’nın ilk ve Ege’nin 2. sırada olduğu bu sanayi kolunda gıda, içki ve tütün ürünleri üretiminde Ankara, Bursa, İstanbul, İzmir, Konya ve Rize önde gelen merkezlerdir.sinekli bakkal özeti

Metal Eşya ve Otomotiv Sanayii

Tekstil ve konfeksiyon ve gıda sanayiinden sonra 3. sırada olan bu sanayi kolu, istihdam açısından da dokuma sektöründen sonra 2. sıradadır. Marmara, iç Anadou ve Ege, ülke bazında metal eşya sanayinin geliştiği bölgelerdir. Merkez olarak Bursa, İstanbul, İzmit, İzmir, Manisa, Eskişehir, Ankara, Konya ve Gaziantep öne çıkmaktadır.

Büyük ölçüde ara malı üretiminin yapıldığı metal sanayii, ihraç mallarımız ve iç tüketimde kullanılan malların üretimi açısından önemlidir. Bu sanayi kolu işletme ve istihdam açısından % 10 dolayında değerle 4. sırada yer almaktadır. Bölgesel dağılımda Marmara (% 54.4, iç Anadolu {% 19.5) ve Ege (% 12.9) ön sıradıdır. Ülke ölçüsünde % 70‘den fazlasını içeren başlıca metal sanayi tesisleri İstanbul, Ankara, İzmit, İzmir ve Bursa’da yer almaktadır.

Türkiye otomotiv sanayii yönünden Ortadoğu’da İran’dan sonra ileri durumdadır. 1950’li yıllarda yabancı şirketlerin kurduğu fabrikalarda üretime başlanmış, 1955’te Türk Otomotiv Sanayinin kurulmasıyla kamyon, daha sonra da otobüs ve otomobil üretimine geçilmiştir. 1980’li yılların başından itibaren liberal ekonomiye geçilmesi, otomotiv üretiminde önemli meyvelerinin 1990’lı yılların başından itibaren vermeye başlamış; yabancı ve Türk yatırımcıların ortaklaşa kurduğu fabrikalardü üretilen kara taşıtları, dünya pazarlarında yer bulmaya başlamış ve 2010 yılı itibariyle 1 milyonun üzerinde kara taşıtı üretilerek dünya taşıt üretiminde ilk 16. sıraya yükselmiştir. İzmit-Adapazarı arası, Bursa, İzmir, Eskişehir, Konya kara taşıtları ile tarım alet ve makine üretiminin ana merkezleridir.

Türkiye’de Askerî Elektronik Sanayii (ASELSAN), son yıllarda önemli gelişme göstererek helikopterden tanka varıncaya kadar çeşitli askerî araç ve gereç üretmeye başlamıştır.

Kimya Sanayii

Kimyasal madde ve ürünleri imalâtının yapıldığı bu sanayi kolu, ithalâtla ham maddenin temin edildiği için önemli ölçüde dışa bağımlı sanayi koludur, istihdam olarak da yaklaşık % 10’lu payla sanayi sektöründe en sırada bulunur. Deterjan, sabun, ilaç, boya ve makine ve motor yağı gibi petrol ürünlerinin üretildiği bu sanayi kolu, petrol rafinerilerimizin bulunduğu kent ve çevreleri olan İzmir, İskenderun, İzmit, Adapazarı ve İstanbul’da âdeta merkezileşmiştir. Bu sanayi kolunun ağırlığını 1-9 arasında işçi çalıştıran KOBİ’ler oluşturur. Kimya sanayiinin diğer bir özelliği ise yüksek öğrenim görmüş kalifiye işçi ve teknisyenlerin ağırlıkta olmasıdır, istihdam artışına açık bir sektördür.

Taşa-Toprağa Dayalı Sanayi

Daha çok çimento, seramik ve cam imalâtında yoğunlaşmış olan bu sanayi kolunun istihdamda ve imalât sanayindeki payı % 6-7 dolayındadır. Bu sanayi kolu, Türkiye genelinde toplam % 80 kadar payla Ege, Marmara ve iç Anadolu bölgelerinde kendini gösterir. Türkiye, dünyada en fazla çimento ve klinker ihracatı yapan ülkelerin başında gelir ve ülke çapında rekabet gücü de en yüksek olan sanayi sektörüdür.

Bu sanayi koluna ait kuruluşlar, İstanbul, İzmir, Manisa, Ankara, Çorum ve Afyon’da merkezileşmiş durumdadır. Seramik üretimi yapan fabrikalar; İstanbul, İzmir, Konya, Bilecik ve Çanakkale’de; tuğla-kiremit üretimi ise Manisa, Tekirdağ, Sinop, Burdur ve Tokat illerinde yoğunlaşmıştır. 100’den fazla ülkeye ihracat yapan Türk seramik sektörü, üretimde Avrupa’da 3. ve Dünyada ise 7. durumda; ihracatta ise Avrupa’da İtalya ve Ispanya’dan sonra 3., dünyada ise 5. sıradadır. Mermer yatakları ve ihracatı yönünden de Türkiye büyük potansiyele sahiptir.

Orman Ürünleri Sanayii

Mobilya ve kağıt üretimiyle öne çıkan bu sanayi kolunun İmalat sanayii içindeki payı % 6, istihdamdaki payı ise % 4 dolayındadır. Üretim yapan kuruluşlar, en fazla Marmara (Bursa, İstanbul, İnegöl) olmak üzere İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde yoğunlaşmıştır.

Kâğıt ve kâğıt ürünleri üretiminin, devlete ait kuruluşların hantal işlemesi ve teknolojilerinin geri olması, özelleştirilmesine ve kapatılmasına yol açmıştır. Ancak mukavva ve kağıt ambalaj ürünleri üretimi ön plana geçmiştir. Üretim merkezleri; İstanbul, İzmir ve Ankara’dır.

Maden Sanayii

Bu sanayi kolu, ülkemizde bor, krom, demir, linyit kömürü gibi bazı önemli maden yatakları olmasına karşın yeterli teknolojinin olmaması nedeniyle geride kalmıştır. Dolayısıyla toplam sanayideki payı % 3-4 gibi seviyede ve gayrisafî yurtiçi hasıladaki payı da % 1’ler dolayındadır, ihracat açısında mermer ve traverten gibi taş ocağı ve maden üretimi at başı gitmektedir.

Demir-Çelik Sanayii

Diğer ülkelerde olduğu gibi, makine, metal ve otomotiv sanayii başta olmak üzere tüm sanayi kollarına girdi veren en önemli sanayi koludur. Ülkemizde ilk demir-çelik üretimi; 1939’da işletmeye açılan Karabük demir-çelik fabrikasında yapılmıştır. Bunu, 1965’te Ereğli Demir ve Çelik Fabrikası ve 1973’te İskenderun Demir ve Çelik Fabrikası (isdemir) izlemiştir. Aliağa (izmir)’da hurda demir işleyen demir-çelik fabrikaları, ayrıca küçük ölçüde de olsa Gaziantep, Kahramanmaraş gibi merkezlerde hurda demir-çelik ve alüminyum işleyen tesisler vardır.

Çeşitli demir ve çelik ürünlerine bağlı olarak makine, metal sanayiinde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Ülkemiz demir-çelik üretiminde Rusya Federasyonu, Japonya, Çin, ABD, Almanya ve Brezilya’dan sonra ilk 10. sırada olup dünya demir-çelik üretiminin % 3-4 kadarını sağlar.

Türkiye sanayileşme açısından son yıllarda büyük bir sıçrama göstermiştir. 1980’li yılların başına kadar bir tarım ülkesi olan ve ihracatı tarım ürünlerine dayanan ülkemiz, ihracatının % 90’dan fazlası sanayi ürünleri olan bir sanayi ülkesi hâline gelmiştir (Şekil 5.4). Türkiye’de başta gelen ihraç ürünleri; motorlu kara taşıtları, metal, giyim ve dokuma, makine-teçhizat, gıda, kimyasal madde, dayanıklı tüketim ürünleri, rafine edilmiş petroldür.

 

>> Sanayi Kolları‘na Geri Dön <<

  1. yuyu
    19 Şub, 2014 - 12.29 | #1

    çok uzun yazmışsınız. özet bu mu?

  2. Faruk
    14 Eyl, 2012 - 20.51 | #2

    Dönem ödevim için çok yararlı oldu. Teşekkür ederim.

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!