Türkiye Adının Kökeni ve Anlamı

türkiye adının anlamıTürkiye, Türklerin yaşadığı, hâkim olduğu coğrafyalara veya kurdukları devletlere verilen bir addır. Tarih boyunca Türklerin yaşadığı ve siyasal egemenlik kurduğu coğrafyalar, genellikle, “Türkia, Turkhia, Türkistan, Türk ili/Türk eli, Türkiye” biçiminde adlandırılmıştır. Türkiye adı, kimi zaman bizzat Türkler tarafında verilmiş ve devletin resmî adı olarak kullanılmıştır kimi zaman da onlardan bahseden başka milletler, Türklerin kurduğu devletleri bu ad ile anmışlardır.

Türk Kağanlığı / Göktürkler ya da Türk Devleti olarak bilinen ve MS 552 tarihinde bugünkü Moğolistan coğrafyasında kurulan Türk devleti, Türk adını kullanan ilk devlettir. Bizans kaynakları VI. yüzyılda, yani Türk Kağanlığının kurulduğu yüzyılda, Orta Asya için “Türkia/Türkiye” adını kullanmışlardır. Yine batılı kaynaklarda, IX. ve X. yüzyıllarda Karadeniz ve Hazar denizinin kuzey bölgelerine, İdil (Volga) boylarından Orta Avrupa’ya kadar uzanan geniş coğrafyaya “Türkia/Türkiye” dendiği bilinmektedir. Bu tarihlerde söz konusu coğrafyada Hazar devleti yaşamakta idi. XII. yüzyıldan itibaren önceleri Anadolu’nun doğu bölgeleri için daha sonra da bütün Anadolu için Türkia adının kullanıldığını görüyoruz.

Özellikle bu tarihlerde batılı araştırmacıların hazırladığı tarih ve coğrafya kitapları ile kimi haritalarda bu ad açıkça görülmektedir . Selçuklu çağında yazılan birçok yerli ve yabancı kaynak, bizim Selçuklu devleti olarak adlandırdığımız devletin hâkim olduğu toprakları adlandırırken de yine, zaman zaman Turkia/Turkhia/ Turquia adını kullanmışlardır . Mısır ve Suriye bölgesinde kurulan devlete biz bugün Memluk ya da Kölemenler devleti derken, Memlukların kendileri, Devlet-i Türkiyye (Türk Devleti) adını kullanmışlardır. Bu ad, Memluk devletinin resmi adıdır . Batılılar da, XIII. yüzyıldan itibaren Mısır ve Suriye bölgelerine Türkiye demeye başlamışlardır .

Son olarak da 29 Ekim 1923’te Anadolu coğrafyasında kurulan Türk devletine Türkiye Cumhuriyeti adı verilmiştir. Bu ad devletin kurucuları tarafından verilmiş ve bütün dünya ülkeleri tarafından da kabul edilmiş resmi bir addır. Esasen Türklerin hâkim olduğu topraklar için kullanılan tek ad Türkiye değildir. Genellikle devletin kurucusunun adından kaynaklanan, Selçuklu, Osmanlı, Özbek, Timur, Babür vb adlar yanında, devleti kuran halkın genel ve ortak adından hareketle “Türk (Göktürk), Türkia/Türkiye, Türkistan, Türkmenia/Türkmenistan/Türkmen eli” gibi adlar da kullanılmıştır.

Türkiye adının coğrafyası zaman içinde değişmekle birlikte Türkistan adının coğrafyası değişmemiş, hep aynı kalmıştır. Günümüzde Türkistan coğrafyası üç ana bölümden oluşmaktadır. Yaklaşık olarak altı milyon kilometre karelik bir alanı kapsayan bu coğrafya Doğu Türkistan, Batı Türkistan ve Güney Türkistan olarak ayrılmaktadır. Doğu Türkistan Çin’in hâkimiyeti altında bulunan ve günümüzde Sincan Uygur Özerk Bölgesi olarak adlandırılan coğrafyadır. Batı Türkistan, Hazar denizi ile Çin sınırı, yani Doğu Türkistan arasında kalan bölgedir. Bu bölgede bugün Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan gibi Türk ülkeleri ile Tacikistan devleti bulunmaktadır. Güney Türkistan ise Afganistan ve Pakistan’ın kuzey bölgelerini içine alan coğrafyanın adıdır.

Tükmenia/Türkmenistan/Türkmen eli gibi adlar da Türkiye adına paralel bir kullanıma sahiptir. Türklerin yaşadığı ve hâkimiyet kurdukları bölgelere Türkiye adıyla aynı anlama gelecek şekilde Türkmenia/Türkmenistan ya da Türkmen eli adlarının kullanıldığını da görüyoruz. Günümüzde Türkmenistan devletinin adı olarak kullanılan bu ad, Kerkük merkez olmak üzere, Irak’ın kuzeyinde yaşayan Türklerin bulunduğu coğrafya için de “Türkmen eli” biçiminde kullanılmaktadır.

Prof. Dr. Ahmet BURAN

  1. 17 Nis, 2014 - 09.51 | #1

    bence güzel

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!