Türk Edebiyatının Çin Edebiyatına Etkisi

türk edebiyatının çin edebiyatına etkisiTürkler zengin sözlü edebiyat geleneğine sahiptiler. Bunların bazıları Çince kaynaklara geçerek günümüze kadar ulaşmıştır. Bunlardan biri “Tura Şarkısı”dır. “Tura Şarkısı”, Çincede “Chi Le Ge” (Türk Şarkısı) ismiyle bilinir.

Çin edebiyatında çok meşhur olan bu şiir, Japon Türkolog Masao Mori’ye göre, Bei Qi (Kuzey Qi) Devleti’nde bir general olan Hu Lücin (Altun) tarafından M.S. 546 yılında söylenmiştir. Turgun Almas, Hu Lücin (Altun) ismini Hogursur Altun olarak almıştır.

Hogursur Altun’un portresi ise Kuzey Qi döneminde yaşamış ünlü Uygur (Türk) ressamı Sao Zhongda tarafından tasvir edilmiştir.22 Tura şiiri aslen Türkçe olup, sonradan Çinceye çevrilmiştir.23 Bugün bile Çin’de herkesin ezbere bildiği bu şiirin Çince şekli şöyledir:

Chı le chuan, yin shan xia
Tian sı qiong lu, long gai si ye
Tian cang cang, ye mang mang
Feng chui cao di jian niu yang

Türkçe tercümesi ise şöyledir:

Tura vadisi, Çoğay eteği
Çadıra benziyor gök yüzü sanki
Kaplamış dört bucağı koynu
Gökyüzü masmavi, sınırsız bozkır
Rüzgâr esip otlar eğse baş
Gözükür arada koyun ve sığır.

Bu güzel pastoral şiirin Çin edebiyatında çok derin etki bıraktığı tartışılmazdır. Çin edebiyatı üzerinde Türk yazılı edebiyatının da etkisi söz konusudur. Örneğin Kumar, 8. yüzyılın sonu ve 9. yüzyılın başlarında yaşamış Budizm eğitimcisi ve şair olup Uygur (Türk) asıllıdır.

O, Miran’da, yani bugünkü Çarkalık’ta doğmuştur. Ana dili Uygurcanın yanı sıra, Çinceyi de çok iyi öğrenmiş, Çince olarak yazdığı şiirler son dönemlere kadar Çin okullarında okutulmuştur. Onun “Yazı Öğrenme”, “Çocuğuma Ders”, “Yırtıcı Kurtlar Üzerine Şikâyet”, “Kömürcü Dede” adlı şiirleri bulunmaktadır. “Çocuğuma Ders” adlı şiiri şöyledir:

Çocuğum küçük, okumayı sevmiyor,
Kitap içinde altın var, bunu bilmiyor.
Bilseydi kitaptaki altın kadrini,
Okurdu sabaha kadar yakıp çırağı.

Onun 815 yılında yazdığı “Yırtıcı Kurtlar Üzerine Şikayet” adlı şiirinde, batı bölgesinin güney kısımlarına tecavüz eden Tibetlerin yağma girişimleri şikâyet konusu edilmiştir. Şiir şöyledir:

Doğudan gelen yırtıcı kurtlar ekmeğimizi yiyip bitirdi
Sömürüp kan ve iliğimizi hepimizi götürdü
Harmanda hububatımız, dükkânda kumaşlarımız
Olduğu gibi onların ganimetine düştü
Ne zaman olursa olsun bir gün cihan değişir
Yırtıcı kurtlar yok olup, bize aydınlık tan atar.

Yuan Sülâlesi Dönemi’nde de Uygur şair ve yazarların Çin edebiyatı üzerinde etkili olduklarını görüyoruz. Bunlardan bazıları şunlardır:

Ma Zuchang, Uygur şairidir. O, Yuan Sülâlesi Dönemi’nde, yani 1278-1338 yıllarında yaşamıştır. Onun “Çıkrıkla Su Çıkarma”, “Kadınların Çığlığı”, “At Bakıcısı” adlı şiirleri bulunmaktadır. Bu şiirlerde şair ezilen halkın çektiği ızdıraplarını dile getirerek zalim yö neticileri şikâyet etmektedir. Onun yine 21 mensur eseri vardır.

Xue Chaowu da Yuan Sülâlesi döneminde yaşamış Uygur şairlerinden biridir. Kayıtlara göre, onun mahlası “Angfu”dur. O, Çince “Ma” soyadını kullandığından, “Ma Angfu” diye de adlandırılmıştır. Çocukluk çağında keçeden ayakkabı, deri mont giydiği, yayla ve suyu takip ederek yer değiştirdiği, ata binip avlandığı kaydedilmiştir.

Ömrünün sonlarına doğru makamı mevkiyi bırakarak Xihu gölü civarında derviş olup ömrünü şiir yazmakla geçirmiştir. 30 yaşlarında “Xue Angfu Şiirleri”ni (Jiu Gao Şiir Kitabı, diye de adlandırılır) yazmıştır. Bu şiirlerden sadece iki bent günümüze kadar ulaşmıştır. Onun “Saray, Kalede Sonbahar” adlı şiiri şöyledir:

Acele ettin şöhret için kırlangıç gibi
Çünkü sende ahlâk, fazilet zayıf.
Gurbette geçti günler çok çabuk
Sakalların ağarmış ipek gibi.
Sonunda ayrılıp makamından,
Ormana girmedin mi derviş gibi
Şimdi sen Pengze’desin bir garip.

Yuan Sülâlesi Dönemi’ndeki şairlerden She Yuli de Koço Uygurlarındandı. Onun ailesindekilerin çoğu Yuan Sülâlesi’nde makam sahibi olmuşlardır. Kendisi de 1318’de teşrifat memuru olmuştur. Onun “She Yuli Şiirleri” adlı şiir bir kitabı bulunmaktadır.

Bunların dışında Yuan Sülâlesi Dönemi’nde yaşamış GuanYunshı Hiya, Sadullah, En-Zang, Gao Kegong, Ma Xide, She Wenzhı Kaya, Lian Puda, Qinan Kaya, Keyri Başı, Sheng Shiming, San Baogui, Bianlu, Da Dului, Dijin Sangan, Deng Shıyuan gibi Uygur şairlerini, yazarlarını ve mütercimlerini de kaydetmek gerekir.

| » Türklerin Çin Kültürüne Etkileri « |

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!