Ses, Harf ve Alfabe Nedir?

ses, harf, alfabe nedir

Konuşma dilinin en küçük parçaları olan ses, “ciğerlerden gelen havanın ses yolunun herhangi bir noktasındaki boğumlanması ile oluşan ve yayılarak kulakta, bir ünlü olarak veya bir ünlü ile birlikte algılanan titreşim” olarak tanımlanmaktadır. Dillerin ortaya çıkmaları üzerine geliştirilen teoriler de göz önüne alındığında, dillerin sesler üzerine kurulu olduğunu söylemek mümkündür. Dil, hammaddesi ses olan ve sese dayalı olarak gelişen bir varlıktır. Bildirişimi sağlama amacıyla ses veya ses demetlerine saymaca değerler yüklenmektedir. Dil denilen bu yapay sistemin temel yapı taşı ise sestir.

Kuşkusuz burada sesin iki boyutunu ele almak gerekir. Ses, fizik bilimi teknikleriyle laboratuvarda incelenebilecek bir gerçeklik olmanın dışında, “fonoloji” adı verilen ses biliminde dilin anlam yönüyle bağlantılı olarak sosyal bilimlerce incelenen toplumsal bir konudur. “İnsanoğlunun dünya sahnesine çıkmasıyla anlam kazanan ses, zaman içinde işlenerek insanlar arasındaki iletişimin ana aracı olmuş ve insanlar, onun sayesinde amaçlarına ulaşmışlardır.

Sesler, akciğerlerdeki havanın birçok organ tarafından etkilenmesi ve işlenmesi sonucunda düzenli ve devamlı birlikler hâlinde ortaya çıkarak bir dilsel göstereni karşılar. Sesin ortaya çıkmasında akciğerler, nefes borusu, yutak, ses telleri, yutak boşluğu, burun boşluğu, ağız boşluğu, dil, dişler, avurtlar, ön damak, arka damak, küçük dil, dudaklar ve çeneler görev almaktadır. Akciğerlere dolan hava, diyaframın göğüs kaslarına yardımıyla soluk borusundan gırtlak, boğaz, ağız kanalı, geniz ve burun boşluğundan geçirilmekte ve sesin özelliğine göre işlenerek dil sesleri oluşmaktadır.

Dilleri ortaya çıkaran insanlarca, ses birimlerine anlamlar yüklenmekte olduğundan, sesi yalnızca bir titreşim dalgası olarak kabul etmemek gerekmektedir. “Dilin en küçük parçası dilin malzemesi olan ses alelâde ses, ses kelimesinin umumî mânâsiyle seda karşılığı olan ses demek değildir. Dildeki ses şekilli bir sedadır.” Bir arabanın veya hayvanın çıkardığı, algılanabilen titreşimler ham sesi –yani sedayı- karşılamaktayken, “en küçük gramer birliklerinden en büyük birlik olan cümleye kadar dili meydana getiren bütün şekillerin bünyesinde ses adını verdiğimiz en küçük ve basit dil unsurları” göreviyle ses; insanların sözlü iletişiminin temeli, yazılı iletişiminin ise kaynağıdır.

Harf, “bir dilin alfabesini oluşturan ve tek başına veya başka ögelerle birlikte o dildeki sesleri yazıda göstermek üzere kullanılan işaretlerden her biri, sesin yazıdaki işaret karşılığı” olarak tanımlanmaktadır. Konuşma dilindeki sesler, yazı dilinde harflerle ifade edilirler. Harfler, bir araya gelerek alfabeyi oluştururlar ve bazı noktalama işaretleri ve rakamlarla birlikte kullanılırlar.

Alfabe, “bir dilin seslerini yazıya geçirmek için kullanılan işaretlerin tümü, itibarî ve belirli bir sıraya konmuş harfler topluluğu” olarak tanımlanmaktadır. Sözlü dildeki karşılığı aynı olan sesler, kendine özgü harf sistemleri içeren alfabelerde farklı farklı gösterilirler. Değişen dilin ses yönü değil, yazı dilindeki harf ve işaretlerdir. Türkler, tarih boyunca geniş çaplı olarak beş büyük alfabeyi kullanmışlardır. Bunlar kullanım sırasıyla, “Göktürk, Uygur, Arap, Kiril ve Türk (Latin)” alfabesidir.

Yavuz TANYERİ

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!