Ölçekler

Ölçek, harita üzerinde belli iki nokta arasındaki uzaklığın, arazide aynı noktaları ayıran gerçek uzaklığa oranına denir.

Herhangi bir haritanın araziye oranı ölçekle tespit edilir. Ölçek üzerinde haritanın araziye oranla kaç bin kez, kaç milyon kez küçültüldüğü anlaşılır. Haritaların ölçekleri, çizilecek veya kullanılacak haritanın özelliğine göre değişir veya haritanın kapsam ve amacına göre seçilir. Haritalar üzerinde ise ölçekler üç ayrı şekilde yazılır veya ifade edilir. Bunlar:

 

  1. Kesir ölçek: Haritanın küçültme oranı yazı ile harita üzerinde uygun bir yere yazılır: 1/20 000 veya 1:20 000 gibi, Bu kesire göre haritanın 20 bin defa küçültüldüğü anlaşılır.
  2. Çizgi (grafik) ölçek: Bir doğru üzerinde gerçek uzaklıkların haritada ne kadar uzaklığa eşit olduğu gösterilir. Bunun için çizgi belli dilimlere ayrılır. Bu sayede harita üzerindeki uzaklığın arazi üzerinde ne kadar uzaklığa tekabül ettiği anlaşılır. Ayrıca, ileride açıklanacağı üzere, grafik ölçek üzerinde haritanın ölçeği tespit edilir, uzaklık ve alan ölçmeleri de yapılabilir. 

Ölçeklerine göre harita çeşitleri

Haritalar ölçeklerine göre sınıflandırılabilir.

1. Büyük ölçekli haritalar: Bu haritalarda ölçekler, 1/1000 ile 1/200 000 arasında değişir. 1/1000 ile 1/10 000 ölçekli haritalar; şehir imar plânları, kadastro, sanayi tesisleri, çeşitli yol inşaatları için kullanılır. Ölçekleri 1/20 000 ile 1/200 0000 arasında değişen büyük ölçekli haritalar; topoğrafya, turist, ulaşım ile çeşitli morfoloji ve jeoloji haritalarının yapımında tercih edilir.

2. Orta ölçekli haritalar: Bu haritalarda ölçekler 1/250 000 ile 1/800 000 arasında değişir. İkinci sınıf topoğrafya haritaları ile duvar haritaları, hava uçuş, karayolu gibi haritaların çiziminde kullanılır.

3. Küçük ölçekli haritalar: Ölçekleri 1/1 000 000 ve daha büyük olan haritalardır. Küçük ölçekli haritalar, daha çok atlaslarda bulunan dünyanın bitki, toprak, iklim, nüfus haritalarının yapımında tercih edilir.

Kısaca ölçek rakamı küçüldükçe harita üzerinde gösterilen ayrıntı artar, ancak haritanın gösterdiği alan küçülür. Harita üzerinde ölçeği ifade eden rakam büyüdükçe harita üzerinde gösterilen ayrıntı azalır ve fakat gösterdiği alan büyür. Örneğin bir sayfaya sığan 1/120 000 000 ölçekli bir harita üzerinde dünyanın tümünü göstermek mümkündür. Bunun üzerinde dünyanın ana hatları ile iklim ve bitki örtüsü tipleri, sanayi bölgeleri ve nüfus dağılışı vb. gösterilebilir.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!