Ölçek Hesaplama, Uzaklık ve Alan Ölçülmesi

Tarih: 23 Haziran 2012  |   Bölüm: Coğrafya  |   Okunma: 11.786  |   Yorumlar: 2 yorum  |   Yazar:

Haritadaki ölçek vasıtasıyla, harita üzerinde uzaklık ve alanla ilgili ölçme ve değerlendirmeler yapılır. Nitekim, bir haritada iki nokta arasındaki uzaklığı bulmak için önce ölçeğe bakılır. Sonra haritada iki nokta arasındaki uzaklık pergel veya cetvelle ölçülür. Harita üzerinde ölçülen uzaklık ölçekle çarpılarak iki nokta arasındaki mesafe bulunur.

Gerçek uzaklık = Harita üzerindeki uzaklık (cm) x Ölçeğin paydası

1/4 000 000 ölçekli bir haritada Ankara ile Konya arasındaki kuş uçuşu uzaklık 5,5 cm’dir. Buna göre iki kent arasındaki uzaklık 5,5x 4 000 000= 22 000 000 cm’dir. Bu da 220 km eder.

Pratik olarak harita üzerindeki uzaklık aşağıdaki gibi de bulunur.

Örneğin haritanın ölçeği 1/ 20 000 ise;

Harita üzerindeki 1 cm = arazi üzerinde 20 000 cm = 200 m = 0.2 km’dir.

Haritanın ölçeği 1/ 500 000 ise;

1 cm = 500 000 cm = 5000 m = 5 km’dir.

Atlastaki bir haritanın ölçeği 1/ 10 000 000 olduğu takdirde;

1 cm’lik mesafe = arazi üzerinde 10 000 000 cm = 100 000 m= 100 km’dir.

Grafik ölçek üzerinde yapılan değerlendirmeye gelince, şekil 3.9′da görüleceği üzere, harita üzerinde tercihen pergelle ölçülen mesafe, grafik ölçek üzerine taşınır ve grafik ölçek üzerinde pergel açıklığının kaç metre veya km’ye tekabül ettiği kolaylıkla bulunur. Daha büyük mesafelerin ölçülmesi açısından ise önce grafik ölçeğin ölçeği tespit edilir. Yani grafik ölçek, kesirli ölçek hâline getirilir. Örneğin, grafik ölçek üzerindeki 1 cm’lik mesafe arazi üzerinde 1 km’yi gösteriyorsa;

Grafik ölçek üzerinde 1 cm = arazi üzerinde 1000 m ise ölçekte kesirli olarak 1 /100 000′dir.

Grafik ölçek üzerinde 2 cm = 1000 m ise kesirli ölçek 1 cm = 500 m olur. Bundan faydalanılarak ölçeğin 1 / 50 000 olduğu anlaşılır.

Grafik ölçek üzerinde 1.5 cm = 6000 m ise orantı yapılarak 1 cm’nin 4000 m’yi gösterdiği ve harita ölçeğinin 1/ 400 000 olduğu tespit edilir.

Pratik amaçlara hizmet etmek yönünden, kesirli ölçeklerde ölçeğin sağındaki iki sıfır atılmak veya iki basamak ilerletmek suretiyle harita üzerindeki 1 cm’lik uzaklığın arazi üzerinde kaç metreye tekabül ettiği kolayca bulunur. Aynı şekilde, ölçeğin sağ tarafından beş basamak ilerletmek suretiyle de harita üzerindeki 1 cm’lik mesafenin arazi üzerinde kaç km’ye tekabül ettiği hemen bulunur.

Haritanın ölçeği, 1/ 25 000 ise kesirli ölçeğin sağ tarafından iki basamak sola doğru ilerletilir ve harita üzerindeki 1 cm, arazi üzerinde 250 m’ye eşit olduğu bulunur. 1/25 0.00 = 1 cm = 250 m.

Ölçek 1/ 800 000 ise 1 cm = 800 0.00 = 8000 m aynı durumu km ile göstermek için yapacak olursak; 1/25 000 ölçekli haritada 1 cm= 25 000 = 0.25 000 = 0.25 km’dir. Ölçek 1/ 800 000 ise 1 cm = 8.00 000 = 8 km’dir.

Haritanın ölçeği grafik ölçekle gösterilmiş ve ölçek de metre olarak verilmiş ise ölçeğin sağına iki sıfır ilâve edilerek kesirli ölçeğe çevrilir. Örneğin grafik ölçekte 1 cm’lik mesafe 2500 m’yi gösteriyorsa, bu haritanın kesirli ölçeği 1/ 250 000′dir.

Grafik ölçek üzerinde mesafe km olarak verilmiş ise bir cm’lik uzunluğun kaç km veya metre olduğu ölçülür. Örneğini ölçekte 1 cm’lik uzunluk 3 km ise ölçek önce metreye çevrilir ve bundan sonra iki sıfır ilâve edilerek âdi kesirli ölçeğe dönüştürülür. Yani:

  1. cm = 3 km = 3 000 m = 1 / 300 000 olur.

Veya yukarıdaki örnekte verildiği gibi, bulunan rakamın sağına beş sıfır ilâve edilmek suretiyle haritanın ölçeği tespit edilir. Örneğin 1 cm = 4 km ise haritanın ölçeği = 1/ 4 00 000 olarak kolayca bulunur.

Harita üzerinde alan ölçme

Pratik ve kısa olarak şu işlemler yapılır: Önce, harita üzerinde alanı hesaplanacak saha kurşun kalemle tespit edilerek çevrilir. Bu çevrilen saha şeffaf bir milimetrik kâğıt üzerine aktarılır. Haritanın ölçeğine bakılarak 1 mm2 lik alanın kaç m2 ‘ye tekabül ettiği tespit edilir ve alanı ölçülecek sahada kaç milimetre kare mevcutsa çarpılarak harita üzerindeki alanın arazi üzerinde tekabül ettiği alanın yüzölçümü hesaplanır. Örneğin haritanın ölçeği 1 /25 000 ise 1 mm = 25 m ve 1 mm2 =25×25= 625 m2 veya 1 cm2 = 62 500 m2 veya

  1. 0625 km2′dir. Haritanın ölçeği 1/100 000 ise 1 mm2 = 10 000 m2 = 1 km2 ‘dir.

Başka bir örnek daha verelim: Haritanın ölçeği 1/50 000 ise ve ölçülecek saha da 825 mm2 ise 1 mm2 = 2500 m2 ‘dir; 825 mm2 x 2500 = 2 062 500 m2 = 6,.5 dönüm veya dekametre kareye tekabül eder.

Afşın Karakozanlı
Afşındır, delidir; ne yapsa, yeridir. Sevecendir, pek umursamaz; ama bir o kadar da haylaz. Derken efendim, hatır bilir, gönül sayar; ilgi alanıdır bilgisayar. Tabii, sadece bunlar olmaz kâfi; bazen neşeli bazen de kederli. Biraz ırkçıdır biraz deli; uykusuz geçmez geceleri... Art ardına dizerken dizeleri; sormayın ne kadar düşünceli. Öyle sevmez, sevemez her şeyi; o yüzden derler "ipe sapa gelmez biri". Diyen desin, söyleyen etsin, tutan yapsın; işte budur Karakozanlı Afşın.
   
  1. kübra
    17 Kas, 2013 - 15.37 | #1

    Lütfen biraz daha örnek verin.

  2. Furkan
    21 Kas, 2012 - 23.25 | #2

    Uzaklık ölçmesi o kadar da zor değimiş, sağ ol. :)

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.

*

  Yukarı çık!