Nogaylar (Nogay Türkleri)

nogaylar nogay türkleriSiyasî ve etnik bir ad olan Ncgay kelimesi, Cengiz Han’ın büyük torununun adıdır. XIII. yüzyıla kadar, Moğol harekâtından daha önce, eski Kıpçak arazisine giren sahada, göçebe hayatı yaşamakta idiler. En celalli zamanlarında işgal ettikleri saha ise, Emba’dan başlayarak Tuna Irmağına kadar uzanmakta idi. Sonraları Nogay kavim adı, Altınordu’nun bir kısmına kumanda eden Nogay Han’ın, idaresi altında bulunan halka geçmiştir. Bu suretle, İrtiş’ten başlayarak Kırım’a kadar yayılmış olan bu eski Türk halkı, müşterek bir millî ad altında birleştirilmiştir. Hattâ bu top luluğa, vaktiyle Hazar Denizi ile eski Pontos çevresinde ve Volga boylarında yaşayan diğer Türkler de dahil edilmişlerdir. Bazan yanlışlıkla Kazan ve Ufa yöresi Türk halklarına Nogay adı verilmiştir. Zaman zaman Rus, bazan da Bizanslılarla birleşerek Kırkız, Başkurt ve Kaîmuk’lara karşı harbetmişlerdir. Aralarındaki iç çekişmeler de, eksik olmamıştır.

Nogayların mazisi üzerinde genişçe duran Moğol tarihçilerinden Howorth’a göre Nogaylar, tarihî çağlardan Moğol istilâsına kadarki uzun zaman içinde hep Kanklı, Uz ve Peçenek Türk boylarından sayılmışlardır. Yayıldıkları saha ise Yayık, Emba ve Ir-tiş ırmakları yöresi olmuştur. Büyük bir kısmı Hazar Denizi’nin kuzey ve kuzey-doğusundaki bozkırlarda göçebe hayatı geçirmiştir. XV. yüzyılda Azak Denizi’nin batısında ve Kırım’ın kuzeyinde gözükmüşlerdir. XVII. yüzyılda Emba Irmağı boylarında yaşayanlardan bir Nogay kolu, Kalmuklar tarafından batıya doğru sürülmüş ise de Büyük Petro tarafından tekrar Kuma ve Kuban ırmakları civarındaki bozkıra göçmeğe mecbur tutulmuşlardır. Bu Nogay kolunun bir dalı da Türkiye’ye göç etmiştir. Bugün Stavropol eyaletinde ve Çerkeş muhtar eyaleti ile Kuma’mn güneyinde birçok Nogay topluluğuna rastlanmaktadır.

Etnograflardan Georgi’ye göre XVIII. yüzyılda Nogaylarm dağıldıkları yerleşme sahası, şöyle bir sıraya tâbi tutulabilir:

a) Don ve Kuban Irmakları arasındaki 70.000 Nogay topluluğu,

b) Kırım yarımadası Nogay halkı,

c) Astrahan Nogay kolu (ki, bunların bir kısmı Kafkasya’ya ve Kırım’a, bir kısmı ise Başkırdistan’a göç etmiştir.)

d) Kuban ve yöresi Nogayları.

1807-1808 yıllarında Kafkasya’ya seyahat etmiş olan müsteşriklerden J. Kiaproth, Nogay Türklerine mensup Kaz-Buiat (Has-bulat), Kıpçak, Mangıt, Canbulat ve Nevruz gibi boy ve soya, Kuban ile Kuma ırmağının ortaboyunda rastlandığını yazmaktadır. Kanaatine göre bunlar, vaktiyle Kırım hanları tarafından Dinyeper’le Dinyester arasındaki bozkıra atıldıktan sonra, 1788 yılında tekrar Kuban boylarına dönen Nogaylar olmuşlardır. facebook şifresi çalma

Rittich, Nogaylarm toplu olarak bulundukları Stavropol, Te-rek ve Kuzey Kafkasya havalisinde takriben 95.041 Nogay’ın yaşadığını tespit etmiştir. Vambery ise bütün Nogayları 100.000 olarak kabul etmektedir. msn şifresi çalma

Bütün Rusya içi diğer Türk halkları gibi Nogaylar da, Rus devlet sınırlarının genişlemesi üzerine, çeşitli siyasî ve İdarî baskılara uğramışlardır. Hele Astrahan’ın Rus istilâsına uğrayışı No-gaylarm hayatım büsbütün felce uğratmıştır. Onlar, yeniden Kuzey Kafkasya’ya göçe mecbur tutulmuşlar, XVI. ve XVII. yüzyılda UkraynalIlar hayatında önemli rol oynamaya başlamışlardır. Don Kazaklığının kendi millî topraklan üzerinde zorla kurulmuş olması, ister istemez Nogayları, jeopolitik bakımdan, iki esas gruba ayrılmaya mecbur etmiştir. O kadar ki, Rus hükümetinin uygulaması üzerine Nogaylarm bir kısmı Kuzey Kafkasya’da yerleştirilmiştir. Fakat yine de rahat bırakılmamışlardır. Rus idaresi bu sefer de Osmanlı ve Kırım devletine karşı, kendilerinden faydalanmaya kalkışmış, fakat red cevabı alınca, şiddete baş vurmuştur. Bu tazyikten onlar yılmamış, Ruslara karşı ayaklanmışlar ve isyanlar çıkarımlardır. Hattâ bir defasındaki isyan, ünlü Rus generallerinden Suvarof tarafından bastırılmıştır. Millet ve milliyetlerine sadık Nogaylar, bu direnme ve boyun eğmeme yüzünden, ceza olarak öteye beriye dağıtılmışlar, hudut dışı bile edilmişlerdir. Neticede 30.000’e yakın bir kitlesi Dobruca’ya sürülmüş, diğerleri de Kuzey Kafkasya’ya dağıtılmışlardır. 1926 sayımına göre bu sonuncular onbin kişi olmuştur. Kuzey Kafkasya’nın çeşitli kısımlarında yerleşmiş olanlar aşağı yukarı şu bölgelere dağılmışlardır. Kara – Nogay, Kızılyar, Kaya – Sulin, Baba Yurt, Açikulak, Şelkov, Kava, Hasav-Yurt ve umumiyetle Çerkeş muhtar eyaleti.

Böylece dağınık halde yaşayan Nogayların yurdları da durmadan ellerinden alınmış, Kuzey Kafkasya’ya zorla yerleştirilip iskân ettirilen Rus Kazaklarına armağan edilmiştir. Umum sayıları 100.000’i aşkındır.

Nogayların yazılı bir edebiyatları vardır. Bilhassa destan nevi yaygın ve sevilenidir. Çeşitli hikâye metinleri yayımlanmıştır. Nogay “cırları” da zengincedir. Ağızca Nogay şivesi Kapçak Türk-çesi grubuna dahildir. Bununla beraber Karakalpak ve Kazak şivesi ile birlikte, yeni bir grup teşkil etmektedir. Nogayca ayrıca aşağıdaki üç ağıza ayrılmaktadır: Ak-Nogay, Nogay ve Kara-Nogay.

>> Türk Halkları‘na Geri Dön <<

(Türk BoylarıTürk TopluluklarıTürk Toplumları)

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!