Manas Destanında Unsurlar

manas destanında unsurlar konular“Manas Destanı”, 553 bin mısra ile dünyanın en uzun destanları arasında yer almasının yanında, büyük bir “bozkır kültürü”nün izlerini de içinde yaşatmaktadır. Bin yıllık bir tarihî süreç içerisinde, destanın katmanları arasında görülen medeniyet unsurları gözleri kamaştıracak niteliktedir. Bu destanda görülen medeniyet unsurları ile Türkolojiyi çok yakından ilgilendiren “adbilim”, “etnografya”, “folklor” ve “halk edebiyatı” konularının basit bir tasnifini şöyle yapabiliriz: .

I. KİŞİ ADLARI

II. COĞRAFÎ ADLAR:

1. Yer adları (dağ, tepe, ova adlan)

2. Su adlan (deniz, göl, akarsu adlan)

III. ETNOGRAFİK UNSURLAR:

1. Toplum hayatının izleri – Töre – Gelenek ve Görenekler,

2. Kadın ve erkek giyim kuşamları,

3. At koşumlan,

4. Yiyecek ve içecekler,

5. Çeşitli ev âlet ve edavatları,

6. Savaş âletleri,

7. vb.

IV. FOLKLORİK UNSURLAR

1. Halk oyunlan,

2. Halk musikisi, .

3. vb.

V. HAK EDEBİYATI UNSURLARI:

1. Türküler,

2. Deyimler, terimler, tekerlemeler,

3. Atasözleri,

4. Mâniler,

5. vb.

Türkolog meslektaşımız Emine Gürsoy-Naskali tarafından yayma hazırlanan “MANAS DESTANI” (Ankara 1995, Türksoy yayım) adlı eserin 269-274. sayfalarında “özel isimler indeksi” bölümünde “kişi, özel ad taşıyan /tüfek: Ak-kelte, zırh: Ak-olpok, hançer: Ak-tinke, kılıç: Süt-bolot” gibi madde adlan verilmiştir.

Kişi adları verildikten sonra, genellikle, kadın ve erkek için “kahraman”, “kadın kahfaman”; bazı özel durumlarda “derviş: Ay-koco” “evliya: Baabedin”, “hoca: Çangır”, “hazret: Er Nazar”, “kırk yardımcı ruh:Kırk Çilten”, “cadı karısı: Kuu-kempir”, “kötü niyetli danışman: Mengdibay”, “falcı: Targıl-tay”, “çoban: Taşşa-bek”, “silah yapan usta: Tökör usta”, “huri: Altınay” açıklamaları yapılmıştır.

At, kısrak, köpek ve kuş adları da “Özel İsimler İndeksi” içinde verilmiştir.

AT: Ak-bangkıl, Ak-borçuk, Ak-bunçung, Ak-kula, Ak-tulpar, Carmo-yon, Coor-ker, Çal-kuyruk, Çong-kara, Kambar-boz, Kara-ker, Kara-aygır, Kart-küröng, Korcong-boz, Koyon-boz, Kök-ala, Kök-çolok, Kök-teke, Köröngçü, Kuu-çabdar, Manıker, Merdiyen, Sur-kula, Tay-buural, Too-töru;

KISRAK: Boz-bee

KÖPEK: Ak-taygan, Bay-töböt “bekçi köpeği”

KUŞ (SUNGUR): Ak-şumkar

TABİAT ÜSTÜ YARATIK: Cerin-sekirtpes adlan “Manas” içinde yer alan özel isimlerdir. türklerin anadoluya yerleşmesi

Bu adların 553 bin mısralık MANAS Destanı içindeki sayısı oldukça kabarık olmalıdır. Elimizde bulunan DÖRT ciltlik SAGIMBAY OROZ-BAK UULU’nun varyantı Boyonça’nm açıklamalı bir indeksi olmadığı için bu konuda yeterli bilgiye sahip değiliz. Ancak, IV. cildin 354-366. sayfaları arasında verilen “Kiteptegi Ayrım Sözdördin Tüşündürmösi”, “Kiteptegi Adam Attarının Tizmesi”, “Kiteptegi Etnonimderdin Tizmesi” ve “Kiteptegi Toponimderdin Tizmesi” başlıklı bölümlerde verilen adların genel Türk tarihi içindeki yeri önemlidir. suriye selçukluları

Bunun yanında, Manas’in 1000 yıllık süre içerisinde kaç katmandan oluştuğu, bu katmanlann neler olduğu ve Kırgızlann devlet olduklan, Çarlık Rusyası hâkimiyetine girdikleri ve Rus komünizminin esâreti altında bulunduktan dönemlerde destana hangi mısraların girdiği araştırılmalıdır. Gerçi, Radloff varyantında komünizm dönemine ait mırsalar açıkça görülebilmektedir; ama bu .gibi “sahte” söylentilerin gerçek MANAS’m yapısından çıkarılması gerekmektedir. Mesela:

“Rus milleti pek cömerttir, (11/1780-1786)

Rus iline giderseniz

Ak Han ile yemek yiyin,

Çıkarıp elbisesini size verir.

Rus ilinde yaşayın.

Rakı için, buğu çıkar

Erce (Kırg.:bulka) için su çıkar”

mısraları destana eklenmiş bir “yama” gibi durmaktadır.

“MANAS”ın Radloff varyantında geçen “Coğrafya isimleri” Emine GÜRSOY-NASKALİ yayınının 275-277. sayfalarında açıklamalı olarak verildiği için, burada tekrarlamaya gerek görülmemiştir. Ancak, bu adların öteki Türk yurtlarındaki, özellikle Anadolu’da yaşayan benzerleri üzerinde durulması gerektiğini vurgulamak isterim. Meselâ: MANAS adının Anadolu’da kom, mezra, yayla, ova vb. adı olarak verilip verilmediği araştırılmalıdır. Bu arada, Niğde ili Bor kazasında “Mayıs böceğinin tırtıl durumuna “manas” adını verildiğini de hatırlamak isterim (bkz. Derleme Sözlüğü, IX, s. 3116 b)

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!