Hece Ölçüsü

Tarih: 27 Mart 2012  |   Bölüm: Dil / Türkçe  |   Okunma: 8.341  |   Yorumlar: Yok.  |   Yazar:

Türk dilinin doğal ölçüsü hece ölçüsüdür. Hece ölçüsü İslâmî edebiyat öncesinden beri kullanılan millî veznimizdir. Çok eski zamanlardan beri Anonim halk şiirinde; Anadolu’da Âşık tarzı Türk şiirinde, Dinî-Tasavvufî Türk şiirinde, az da olsa Divan şiirinde kullanılmış, günümüz halk ve çağdaş Türk şirinde hâlâ kullanılmaktadır.

Hece ölçüsü mısralardaki hece sayısının belli bir düzene bağlı olarak eşitliğine dayanan bir ölçüdür. Hece sayısının dizelerdeki eşitliği, o şiirin ölçü kalıbını gösterir. Hecelerin aruz vezninde dikkate alınan uzunluk-kısalık ve açıklık-kapalılık özellikleri hece ölçüsünde dikkate alınmaz.

Hece ölçüsünde dizenin belli bölümlere ayrılmasına durgulanma, bu bölüm yerlerine de durak denir.

Hece ölçüsünde uyumu pekiştirmek, ahengi sağlamak amacıyla mısraların belirli bölümlere ayrılmasıdır. Duraklar şiiri tekdüzelikten kurtarır.

 

Hece Ölçüsü Örnekleri

 

İster düşün… Kendini ister hayale kaptır…
Uzar, uzar, çünkü hiç sonu yoktur yolların.
Bakarsın aldanmışşın, gördüğün bir seraptır
Sevimli bir hayale açılırken kolların. ATSIZ
(14′lü hece ölçüsü)
 
Kurt olarak saldırdılar,
Yeşil yurttan ayıların
Vücudunu kaldırdılar.
Çocuklarım ibret alın:
Her bugüne var bir yarın! Ziya Gökalp
(8′li hece ölçüsü)
 
Gerilir zorlu bir yay
Oku fırlatmak için;
Gece gökte doğar ay
Yükselip batmak için.
Mecnûn inler, kanını
Leylâ’ya katmak için.
Cilve yapar sevgili
Gönül kanatmak için. ATSIZ
(7′li hece ölçüsü)

Hece Kalıpları

Kalıplardan en çok kullanılanları yedililer, sekizliler ve on birlilerdir. Yedili kalıp ilk çağlardan beri çok kullanılan bir kalıptır. Özellikle maniler bu kalıpla yazılır. Sekizli kalıp, semailer, varsağılar ve bazı türkülerde kullanılmıştır. On birliler de çok kullanılmıştır. Koşmalar, destanlar, tekke şiirleri hep bu kalıpla söylenmiştir. Bu kalıbı hecenin beş şairi olan beş hececiler de sıkça ve başarıyla kullanmışlardır.
İki duraklılar: (3+4, 4+3,); (4+4, 3+5, 5+3)
Üç duraklılar: 4+4+3; 4+4+4

Duraklar kelimeler bölünerek yapılmaz. Ancak, kulakta uyumlu bir izlenim bırakan anlamlı söz öbekleri arasında olur. Bir dize herhangi bir yerinden ayrılamıyorsa, dize tek duraklıdır. Durakları her dizede aynı olan şiirler duraklı, her dizede değişen şiirler duraksız sayılır.

 

| >> Diğer Ölçü Türleri << |

Afşın Karakozanlı
Afşındır, delidir; ne yapsa, yeridir. Sevecendir, pek umursamaz; ama bir o kadar da haylaz. Derken efendim, hatır bilir, gönül sayar; ilgi alanıdır bilgisayar. Tabii, sadece bunlar olmaz kâfi; bazen neşeli bazen de kederli. Biraz ırkçıdır biraz deli; uykusuz geçmez geceleri... Art ardına dizerken dizeleri; sormayın ne kadar düşünceli. Öyle sevmez, sevemez her şeyi; o yüzden derler "ipe sapa gelmez biri". Diyen desin, söyleyen etsin, tutan yapsın; işte budur Karakozanlı Afşın.
   
Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.

*

  Yukarı çık!