Gezegenler (İç ve Dış Gezegenler)

Gezegenler Güneş etrafında elips şeklinde bir yörünge çizerek döner. Bunlar, gerek kendi gerekse Güneş etrafında dönme hızları farklıdır.

Gezegenler yapısal özelliklerine göre iki gruba ayrılır: Karasal gezegenler ve dış gezegenler.

Karasal (İç) Gezegenler

Güneş’ten olan uzaklıklarına göre Güneş sistemindeki ilk dört gezegen olan Merkür, Venüs, Dünya ve Mars karasal gezegenlerdir. Bunlar yüksek yoğunlukta, metalik element bileşimine sahip sert ve kaya yüzeyine sahiptir. Dünya, karasal gezegenlerin en büyüğüdür. Merkür, Dünya ve Mars’ın manyetik alanları vardır. Venüs’ün henüz manyetik alanı saptanamamıştır. Dünya ve Venüs, kalın bir atmosfer katına sahiptir, Mars’ın atmosfer katı incedir, Merkür’ün atmosferi hemen hemen yok gibidir.

1. Merkür

Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür’ün atmosferi % 98 helyum, % 2 hidro­jenden oluşmuştur. Güneş battıktan hemen sonra görülmesinden dolayı Çoban Yıldızı da olarak bilinir. Su ve havanın olmadığı Merkür’de sıcaklık, gündüz 400°C’ ye, gece ise -175°C’ye düşer. Bu gezegenin yüzeyindeki yüzbinlerce meteor kraterlerinin göktaşlarının düşmesiyle oluştuğuna inanılmaktadır.

2. Venüs

Atmosferi % 96,5 karbondioksit, % 3,5 azot gazından ibarettir. Ay’dan sonra en parlak olan bu gezegen de Dünya’mızdan akşam veya sabah yıldızı olarak görülür. Bulutlarla kaplı olan Venüs atmosferi, gizemli bir görünümdedir. 45-60 km yükseklikte üç atmosfer katınının yer aldığı bu gezegendeki bulutlarda sülfürik asit ve su damlaları tespit edilmiştir. Burada sıcaklık 460°C’ye kadar çıkar.

Venüs yüzeyinin % 10 kadarı yüksek arazi, % 70’i engebeli, tepelik alanlar ve % 20’si alçak ovalardan ibarettir. Engebeli alandaki yükseklik, Himalaya dağların­daki Everest tepesinden daha yüksektir. Volkanik faaliyetlerin hâkim olduğu yerlerde, volkanik domlar ve lav akış kanalları vardır.

3. Dünya

Dünya eski adıyla Arz, 149 milyon km ile güneşe en yakın üçüncü gezegendir. Tek doğal uydusu bulunan dünyanın, çapı 12.756 km’dir. Güneşin etrafındaki dönüşünü 365 gün 5 saat 48 dakika ve 46 saniyede tamamlarken kendi eksenindeki dönüşünü ise 23 saat 56 dakika 4 saniyede tamamlar. Güneş etrafında dönmesi sonucu mevsimler, kendi etrafında dönmesi sonucun da ise gece ve gündüz oluşur. Dünya kutuplardan basık ekvatordan şişkin bir yapıya sahiptir buna “geoid” denir. Geoid şeklinin oluşmasında merkezkaç kuvveti etkili olmuştur. Dünya, yörüngesi üzerinde hareket ederken güneş ile arasındaki mesafe artar ve azalır. Güneş ile en yakın olduğu noktaya geldiğinde ortalama hızı 960 km/sn artar. Biz dünyanın dönüşünü hissetmeyiz çünkü dünya ile birlikte atmosfer de dönmektedir. Ortalama yüzey sıcaklığı 15 °C ‘dir ve atmosferinde Azot ve Oksijen olmak üzere iki temel gaz bulunmaktadır. Dünyanın yoğunluğu 5.52 gr/cm3 ‘tür. Dünyayı diğer gezegenlerden ayıran en büyük özellik ise evrende canlı bulunan yegane gezegen olmasıdır. Ayrıca hiçbir gezegen dünya benzeri bir atmosfere sahip değildir. Dünyaya uzaydan bakıldığında mavi renkte göründüğü için “mavi gezegen” olarak da adlandırılır. Dünyanın çekirdeği ise Demir-Nikel karışımı bir yapıya sahiptir bu nedenle dünya döndükçe mıknatıslanma oluşur.

4. Mars

Mars’ın atmosferi % 95 karbondioksit, % 3 azot, % 2 argon gazından oluşmuş­tur. Mars, demir oksitten dolayı kırmızımsı renktedir. Dünya’dan görülen bu geze­gen her 780 günde bir Güneş ve Dünya arasında doğrusal bir hat boyunca yer alır. 15 ile 17 yıl aralıkla Dünya’ya olan en yakın uzaklığı 54,5 milyon km’yi bulur.

Mars’taki kraterler, bir zamanlar Mars’ta aktif volkanizmanın olduğunu gösterir. Everest tepesinden üç kat daha yüksek volkanik dağların ve ABD’deki Grand (Büyük) Kanyon’dan üç misli daha derin kanyonun varlığı saptanmıştır.

Mars’ta bir zamanlar güçlü akarsuyun olduğu, bazı yerlerde tortul kökenli arazilerin oluştuğu, yüzlerce km uzunluğunda birçok akarsu yatağı ve adalar tespit edilmiştir. Mars’ın kalın bir atmosferi olduğunu, volkanik püskürme sırasında gazın sıvı duruma geldiği, basınçın düşük olmasından dolayı suyun hemen buharlaştığı ifade edilmiştir. Suyun yarıklar boyunca alçak kesimlere aktığı ve regolitler (gevşek malzemeden oluşan örtü) içerisinde kaybolduğu, 2002’de Güney Kutup Bölgesi’n- deki toprağın hemen altında büyük bir buzul kütlesinin de varlığı saptanmıştır.

Asteroidler

Yıldız şeklindeki gök cismi anlamına gelen Asteroidler, boyutları 1-600 mil çapından küçük olan gezegenlerdir. Çok küçük olmalarından dolayı ışık noktaları şeklinde görülür. Tüm bilinen asterodilerin toplam kütlesi, Ay’dan daha küçüktür. Bazı asteriodlerin katı gövdeden, bazılarının da karşılıklı zayıf çekimle biraraya gelmiş birbirini tutan kaya parçalarından ibaret olabildiği sanılır. Asterodiler birçok yerde bulunur. Ana asteroid kuşağı Mars ile Jüpiter gezegenleri arasındadır.

 

>> Sonraki Sayfa  (Dış Gezegenler) >>

 

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!