Gelgit (Medcezir) Olayları

Ay’ın yörüngesi üzerinde Dünya’ya en yakın olduğu zaman Ay’ın ve Güneş’in çekim gücüne bağlı olarak okyanuslarda su seviyesi yükselir; diğer zamanlarda ise normale döner. İşte Ay’ın bu çekim özelliğine bağlı olarak özellikle kuzey enlemlerde koy ve körfezlerde suyun yükselmesine med ya da gel, alçalmasına ise cezir ya da git denir. Bu yükselme ve alçalma olaylarının her ikisine birden gel-git (med-cezir) denir.

Bu olayların oluşumu şöyledir:

Newton’un çekim kanununa göre, uzaydaki cisimler kütlelerinin büyüklükleri oranında birbirlerini doğru orantılı, aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak çeker. Bu kanuna göre, bir kütle diğerinden iki misli büyükse, büyük olan kütle küçük olan kütleyi iki misli daha fazla çeker. Kanunun ikinci şıkkına göre ise iki kütle arasındaki mesafe iki misli artarsa yerçekimi veya çekim gücü dörtte bir oranında düşer. Buna göre Ay, Dünya’ya en yakın olduğu zaman, kuvvetli bir şekilde Ay tarafından çekilmesi ile deniz seviyesi yükselir.

Diğer taraftan, gelgit olayının genliğini Ay ve Güneş’in Dünya’ya göre olan konumu belirler. Genel olarak Güneş, Ay ve Dünya aynı hizaya geldiğinde Güneş ve Ay’ın çekim gücü birleşerek denizlerdeki yükselme en yüksek seviyeye ulaşır. Bu yükselme hem Dünya’nın Ay’a bakan hem de merkezkaç kuvvetinden dolayı tam aksi tarafında meydana gelir. Güneş ve Ay aynı hizada olmadığı dönemlerde denizin kabarması azalır, Güneş ile Ay arasında dik bir açı meydana geldiğinde Ay’ın çekim gücü azaldığından yükselme en düşük seviyede olur. Bu durum, Ay’ın İlk ve Üçüncü dördün safhalarında görülür.

Dünya’nın Ay’a yakın olduğu bilhassa 21 Mart ve 23 Eylül’deki ekinoks dönemlerindeki Yeniay ve Dolunay safhasında bir günde Ekvatoral bölgedeki bir deniz kıyısında iki kez sular hem yükselir hem de alçalır. Burada suların yükseldiği döneme yüksek su, alçaldığı döneme ise alçak su denir. Bir günde iki kez suyun yükselme ve alçalması Ay’ın Dünya’nın etrafının dönmesinden dolayı meydana gelir. Bundan böyle yüksek ve alçaksu seviyeleri, 6 saat 15 dakikalık dönemler içerisinde oluşur. Diğer yandan, med-cezir olayları Ay’ın tam olarak o noktanın merdiyeni geçtiği esnada değil, bilâkis belli bir zaman geçtikten sonra olur. Buna liman gecikmesi denir. Bazı limanlarda 2 saat 12 dakika ile 10 saat 23 dakika arasında bir liman gecikmesi vardır. Örneğin liman gecikmesi New York Körfezi’nde 7 saat 45 dakikadır. Gel-git olaylarının dönemleri farklıdır. Gün içindeki sürelerine göre yarım günlük, günlük ve karışık olmak üzere sınıflara ayrılır:

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!