Eleştiri Nedir?

eleştiri nedirBir edebiyat veya daha geniş anlamda bir sanat eserini her yönü ile incele­yip açıklamak, anlaşılmasını sağlamak ve değerlendirmek amacıyla yazılan yazı türüne eleştiri denir.

Türkçede eleştiri karşılığı olarak “tenkit“, “muhakeme“, “muaheze“, “intikad” gibi kelimeler kullanılmıştır. Bugün tenkit yanında “eleştiri” ve “eleştirme” sözle­ri de kullanılmaktadır.

Eleştiri, her şeyden önce bir zihin faaliyetidir ve fikir hayatı içinde önemli ye­ri vardır. Bu yazı içerisinde “eleştiri” sözcüğü yerine bazen “tenkit“; “eleştirmen” sözcüğü yerine ise birkaç yerde “tenkitçi” sözcükleri kullanılmıştır.

Eleştiri, edebiyat söz konusu olduğunda, edebî eserin ne olduğunu bildirme ve değerini biçme çalışmasıdır. İlkin bir eserin şekle ve muhtevaya ait özellikleri­nin neler olduğunu ortaya koyar, sonra bu özellikler üzerinde durur. Bu iki işin bir arada yapıldığı da olur. Ancak ilki yapılmadan ikincisini gerçekleştirmeye kalkmak tenkitçiyi yanıltabilir.

Eleştirmenin bir görevi de edebî eserdeki zenginlikleri göz önüne sermek, ta­dına varmamızı sağlamaktır. Ebebî eserle okuyucuyu kaynaştırma, tenkidin en önemli görevidir. Eleştirmen bu görevi yerine getirirken hem esere, hem de okuyu­cuya karşı sorumlu durumdadır. Goethe tenkidin yerini gösterirken, onun “göz­lerine yeni bir dünya açtığı“nı söyler.

Edebiyatla tenkidi birbirine karıştırmamak gerekir. Eleştiri edebiyata hizmet eden bir çalışma sahası ise de edebiyat değildir. Eleştirinin yaratıcı sanatların ya­nına konması doğru olmaz. Tenkit edebî esere veya başka sanatlara bağlıdır. Onun varlığı, kendisi dışında bir sanatı gerektirir. Esasen edebî eserle tenkidin ko­nuları da farklıdır. Edebî eserin konusu bütün maddî ve manevî varlığı ile yazar, çevresi ve bütün kâinattır.

Eleştirinin konusu ise sanat eseridir, bir başkasının yaz­dıklarıdır. Eleştiri bir dil varlığı üzerine ikinci bir dil varlığıdır. Tenkidin, bir tür ola­rak varlığını kabul ettirebilmesi için bu dil varlığının oluşması gerekir. Bütün terim ve kavramlarıyla bir tenkit dili meydana gelmedikçe, bağımsız bir tenkit türünden bahsetmek zordur. Terimler etrafında oluşturulmayan tenkit, bir çeşit edebiyat ol­maktan öteye geçemez.

Sanat eserini meydana getiren bazı şartlar, hatta kanunlar vardır. Bunlan bulup açığa çıkarmak gerekir. Eleştiri, mahiyetine uygun olarak meydana gelen dil varlığı ile bunu yapar. O, eser karşısında iki önemli görevi yerine getirmeye çalışır: Çözümleme ve yorumlama.

Eleştirmen ne metheder, ne de kötüler. O, herşeyden önce eseri iyi anlamak zo­rundadır.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!