Dünya’nın Şekli

Dünya’nın şekli, Güneş sistemine bağlı gezegenlerin şekline göre farklıdır. Bunun esas nedeni, suyun mevcudiyeti ve dünyanın şekillenmesini sağlayan yer hareketleridir. Dünya’nın yapısında ve yer hareketleri konusunda belirtileceği gibi, mantodaki konveksiyonel akıntılara bağlı olarak kabuk tabakasının ayrılarak genişlemesi ve buralara deniz ve okyanusların yerleşmesidir. Deniz ve okyanus­larda biriken çökellerin kıta kütlelerinin birbirlerine doğru hareket etmesiyle kıvrılarak yükselip sıradağların oluşmasıdır. Yüksek sahaların akarsularla aşmdırıl- ması ve aşınan malzemelerin birikmesiyle düzlüklerin oluşmasıdır.

Yer hareketleri, aşınma ve birikme süreçleri, dünyanın diğer gezegenlerde görülmeyen ayrı bir şekil almasına neden olmuştur. Bu nedenle Dünya, sıradağ­lardan plato ve ovalara, derin deniz çukurluklarından okyanus ortası sırtlara varıncaya kadar diğer gezegenlerde görülmeyen bir şekle sahip olmuştur.

Gerek uydular gerekse Ay’dan alınan fotoğraflarda görüleceği ve klasik sayıla­cak birçok deneyde anlaşılacağı üzere, Dünya (Yer)’nın şekli yuvarlaktır. Ancak Dünya’nın kendi etrafında oldukça hızlı sayılacak bir şekilde dönmesiyle oluşan merkezkaç kuvveti sonucu Ekvator kısmının şişkin, kutupların basık olmuştur. Ekvator‘un yarıçapı 6378.4 km, kutupların yarıçapı ise 6356.9 km’dir. Bu değerlere göre Ekvator’un yarıçapı kutupların yarıçapından 21.5 km daha fazladır. Diğer yandan, Ekvator’un çevresi 40 077 km, kutupların çevresi ise 40.009 km’dir. Buna göre Yerküre’mizin basıklık oranı 1/297’dir (a-b/a = 1/297).

Bu duruma göre, Dünya‘nın ne tam bir küre ne de tam bir elipsoid olduğu anlaşılır. Ayrıca Dünya’nın etrafını saran kabuk tabakası, her tarafta hem aynı kalınlıkta hem de aynı yükseltide değildir. Nitekim kıtaların bulunduğu kısımlardaki kıtasal kabuk, okyanus tabanlarını oluşturan okyanusal kabuktan daha kalın ve daha yüksekte bulunur ve okyanusal kabuğa göre yoğunluğu düşüktür. Bu nedenle okyanus üzerindeki yerçekimi değeri, kıtasal kabuk üzerindeki değerden az da olsa fazladır. Bunun yanında Yerküre’mizde kutupları kateden meridyenler muntazam bir elips olmadıkları gibi, paraleller de tam bir daire değildir. Bütün bu özellikler Dünya’nın kendine has bir şekilde olduğunu ortaya çıkarır. Bu şekle geoid yani dünyaya benzer bir şekil denilir.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!