Demir Yolları

demir yolları nedir özellikleriDemir yolu ulaşımı ilk olarak 1800’lü yılların başında yük taşımak amacı ile buharla işleyen lokomotiflerin icadıyla başlamıştır. Buhar gücünü ulaşıma uygulama girişimleri, 1769 yılında raydan önce kara yolu araçlarında başlamış ve ayrıca 1801 ve 1808’de dişli trenlere benzeyen lokomotifler yapılmıştır. Fakat esas demir yolu ulaşımı, George Stevenson’un inşa ettiği lokomotifle 1830’da Manchester ile Liverpool arasında başlamıştır.

İlk demir yolları genel olarak maden kömürünü taşımak için inşa edilmiştir. Daha sonra hem yük (maden kömürü, demir, pamuk vs.) hem de yolcu taşımak için demir yolu inşaatına 17. asrın ortalarından itibaren hız verilmeye başlanmıştır. Demir yolları daha sonra fazla nüfuslu merkezleri birbirlerine bağlamak için önemli bir ulaşım aracı olarak gündeme gelmiştir. ermeni sorunu kaynakları

Güney Amerika’da sömürge döneminde çoğunlukla maden yataklarını işletmek amacıyla And dağları ve Amazon havzasını baştan başa kateden demir yolları döşenmiştir. sanayi kolları

Başlangıçta kısa mesafeli olan ve bazı önemli merkezleri birbirine bağlayan demir yolları, bilâhare ülke ölçüsünde ve kıtalar arasında bağlantıyı sağlamak üzere yaygınlaştırılmıştır. Örneğin ABD’nin doğu ile batısı (New York-San Franscisco) arasında ulaşımı sağlayan demiryolu 1869’da yapılmıştır. basit sanayi

19. yüzyılın ikinci yarısınından itibaren demiryolu yapımında hızlı ilerlemeler görülmektedir. Bu tarihlerde demir yolu ve deniz yolu ulaşım ağı birbirine bağlanmış ve böyle bölgelerde ulaşım eskiye oranla kıyas edilemeyecek derecede ilerlemiştir.

Demir yolları, diğer ulaşım araçlarının devreye girmesiyle eski önemini büyük ölçüde kaybetmiştir. Nitekim 1840’da 77 bin km’ye ulaşan dünya demiryolu uzunluğu 40 yıl sonra 272 bin km’ye, 1905’de 860 bin km’ye, 1913’te ise 1 100 000 km’ ye ulaşmıştır. Genel olarak bu tarihten sonra, dünyada demir yolu inşası hızını kaybetmeye başlamıştır. Şöyle ki, dünya demiryolları 1922’de 1 179 000 km ve 1947′ de 1 336 000 km uzunluktan 1960 yılında 1 111 340 km dolayına inmiştir. Özellikle gelişmiş ülkelerde eskiden mevcut olan demir yollarının bazıları ulaşıma kapatılmıştır. Örneğin ABD’de 1947’de 366 bin km olan demir yolu 1960’da 336 bin km, 2003’te 228,4 km’ye inmiştir. Fransa’da 1947‘de 41 386 km olan demiryolu uzunluğu 2003’te 32 175 km’ye düşmüştür. Benzer durum Birleşik Krallık’ta da olmuştur.

Avrupa’da hız yapan demiryolları önem kazanmıştır. 250 km/saatin üzerinde hız yapan Fransa, Almanya, Ispanya, İtalya ve Belçika’daki toplam demir yolu uzunluğu 1990’da 667 km’den 2001’de 2 614 km’ye ulaşmıştır.

Dünya ölçüsünde genel bir değerlendirme yapıldığında demir yollarının eskiye oranla gerek yük gerekse yolcu taşımadaki payları gittikçe düşmektedir. And dağlarına kadar ulaşan demir yollan da eski önemini kaybetmiştir. Bunun yanında son yıllarda Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ile Güney Kore ve Japonya’da devreye sokulan çok süratli trenler önemlerini korumakta ve son yıllarda yapımına başlanan manyetik yastıklı trenler, kara yolları ile rekabete girişerek üstünlük sağlamaktadır. Hâlen ulaşımı kısa zamanda sağlayan Avrupa, Japonya ve Avustralya’da demiryolu ulaşımı tercih edilmektedir.

Kuzey Amerika’da Demir Yolları: ABD ve Kanada, dünyada demir yolu ağının gelişmiş olduğu ülkeler arasındadır. Bu iki ülkenin demir yolları birbirlerine bağlantılıdır. ABD’de demir yolu ağı, sanayi bölgelerinde ve kuzeybatıda yer alır. Meksika’da ise demiryolu ağı Meksico City’de yoğunlaşmış durumdadır.

Avrupa’da Demir Yolları: Kuzeybatı Avrupa’daki demir yolu ağı ABD’den daha yoğundur. Bilindiği gibi Birleşik Krallık’ta ilk demir yolu 1825’de yapılmış ve işletmeye açılmıştır. Sanayide olduğu gibi, Birleşik Krallık’ta başlayan demir yolu ulaşımı bilâhare Kuzeybatı Avrupa’ya geçmiş ve demir yolu yapımı ile işletmeciliği burada da önem kazanmıştır. Bilhassa ovaları takip eden demir yolu Kuzey Avrupa ovalarından Urallar’a kadar uzanmaktadır.

Kuzeybatı Avrupa’yı, Baltık Denizi’ni Akdeniz’e Iber Yarımadası’nı ve Balkan-lar’a bağlayan önemli demir yollan uzanır. Diğer ülkelerde olduğu gibi Alpler’de demir yolu ağı seyrekleşir. Alpler’de tünellerden geçen demir yolları (Saint Gotthard, Simplon ve Mont Cenis tünelleri) Kuzey Avrupa’yı İtalya’ya bağlanır (Şekil 6.7).

Avrupa demir yollarının iki önemli özelliği bulunur. Bunlardan biri, yerleşme ve sanayi bölgelerinde yapılan demir yollarının daha sonra sanayi ve ticaretin ağır bastığı belli merkezlere ulaştırılmasıdır. Diğeri özellik ise demir yolunun her ülkenin başkentini radyal bir patern dahilinde ülkenin her tarafına bağlamasıdır. Meselâ Fransa’da tüm demir yolu ağı Paris’te düğümlenir. Bu durum, 19. asırdaki askeri stratejinin bir sonucu olarak başkentin, ülkenin her tarafına bağlanmasını gerektirmiştir.

Asya’da Demir Yollan: Bu kıtada demir yolu ağı hem yapım hem de ulaşım yönünden diğer kıtalara göre önemli farklılık gösterir. Batılı sistemde demir yolu ağı ancak belli yerlerde görülür. Asya’nın batısı Avrupa ile bağlantı hâlindedir. Burada önemli demir yolu, Moskova’yı Sibirya üzerinden Pasifik kıyısındaki Vladivostok’a bağlayan yoldur. Daha sonra Sovyet rejimi altında inşa edilen Trans-Sibirya Demir Yolu’dur, bu yol Orta Urallar, Kuznetsk sanayi bölgelerini Avrupa’ya bağlar.

Japonya demir yolu inşası, sanayileşmenin gelişmesine bağlı olarak ilerlemiş; Asya ile kıyas edilmeyecek bir seviyeye ulaşmıştır. Ülkenin tüm merkezleri hızlı trenlerle birbirine bağlanmıştır. Uçak yolcularının bir bölümü hızlı trenlerle ulaşımı tercih etmektedir.

Doğu Asya’da Mançurya, Kore ve Kuzey Çin’deki demir yolları, Trans-Sibirya hattı ile yer yer bağlantılı durumdadır. Örneğin bu demir yolu hattı ile Moğolistan’ dan Moskova’ya gitmek mümkündür. Hindistan Yarımadası demiryolu ağının gelişmiş olduğu bir bölge olmasına karşın işletmecilik açısından geridir. Geniş ovalardan geçerek ülkenin orta kesimini, doğu ve batıya bağlayan demir yolları vardır.

Diğer Kıtalardaki Demir Yolları

Güney Amerika, demir yolları açısından en iyi planlanmış bir kıtadır. Önemli demir yolu hattları kıtanın doğu kesiminden geçer. Bu yollar Rio de Janerio, Sao Paulo ve Bueones Aires’i birbirine bağlar. Şili’de batıda merkezi vadiler boyunca kuzey-güney yönünde uzanan demir yolu ağı ve bunları And’lara ve Pasifik’e bağlanan demir yolları bulunur. Ayrıca Güney Amerika’da limanları iç kısımlara ve And dağlarındaki Cuzco, La Paz, Quito gibi 3000 m’nin üzerineki kentlere ve bir nehiri diğerine bağlayan demiryolları da mevcuttur (Şekil 6.7).

Afrika‘da iki bölge demir yolu açısından orta derecede gelişmiştir. Fransızların desteği ile yapılan doğu-batı yönünde demir yolu ağı, Fas, Tunus ve Cezayir arasında uzanır. Bu demir yolları ile Akdeniz kıyısındaki limanlar iç kısımlardaki çöllere bağlanır. Güney Afrika Cumhuriyeti’nde Cape Town’dan ülkenin her tarafında bağlantı sağlayan demir yolları vardır.

Avustralya‘da demir yolu ağının mükemmel olduğu saha güney doğudadır. Burada Sydney ile ülkenin doğu ve güneybatısı arasında bağlantı sağlayan modern trenlerle ulaşım yapılmaktadır. Asya’nın önemli bir demir yolu hattı da Avrupa ve Balkanları Anadolu üzerinden Basra Körfezi’ne bağlayan hattır.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!