Başkurtlar Hakkında Bilgi

başkurtlarOlaylar bu minvalde sürerken Çar Aleksey Mihayloviç, 1680 de Başkurtlara Hıristiyan dini kabul etmeleri için çağrıda bulundu. Dini duyguları rencide olan Başkurtlar 1680 yılında Kalmuk Hanı Ayuka ile Samarayı zabtetmek için anlaştılar. 30 Temmuz 1680’de 3.000 Tatar, Nogay, Kalmuk ve Çerkez Penza şehrini kuşattılar. Çar, Başkurtlara yaptığı çağrı ile de kalmadı ve 16 Mayıs 1681’de zorla Hıristiyanlaştırılmaları için emir yayınladı.

Emre göre Hıristiyanlığı kabul etmeyen Başkurtlar daha önceki mücadeleleri ile aldıkları toprak sahibi olma gibi haklarını kaybediyor ve köle durumuna düşüyorlardı. Çar bununla da kalmadı ve 27 Kasım 1681’de Ufa’da piskopos dairesi kurulması kararını yayınladı. Bunun üzerine olaylar iyice alevlendi ve Başkurtlar 1681’de Tobol civarını ateşe verdiler. Başkurtlar çarın yayınladığı kararı geri aldırmayı da başardılar.

Çar Ekim 1682’de kararını geri çekerek Başkurtların, zorla Hıristiyanlaştırılmasının ve Başkurt topraklarına tecavüzü suç sayan yeni bir karar yayınladı. 1683 yılında Ruslar, çok büyük bir güçle gelerek Kalmukları itaat ettirdiler ancak Başkurtlar bir yıl daha hareketlerini sürdürdüler. Ne var ki, sonunda Ruslar, bu Başkurt istiklal hareketini çok kanlı bir şekilde bastırdılar.

İstiklal hareketinin ilk lideri ve daha sonra hanın yanında 23 yıl mücadelesini sonuna kadar veren Kahraman Sayet (Seyit) Batır’ın Kazak Türklerine sığındığı sanılmaktadır.Bu istiklal hareketine “Seyit Kıyamı” dedirten kahramanın oğullarının gelecek yıllardaki isyanlara Kazakistan’dan gelerek katılmaları bu fikri doğurmaktadır.


Kusem Akay ve Aldar Tarhan Ayaklanmaları

Rusya’nın iç dış problemlerinden faydalanmasını bilen Başkurtlar, Çar Petro döneminde yapılan Rus-İsveç savaşını da değerlendirdiler. Kalmuklar ile anlaşan Başkurtlar 1705-1709 yılları arasında sürecek Kusem Akay ve Aldar Tarhan liderliğindeki bağımsız Başkurdistan idealiyle ayaklanmaları başlattılar. Başkurtlar önce Orta İdil’in doğusundaki bütün Rus köy ve şehirlerine hücum ettiler.

Buradan elde ettikleri Rus esirleri Hive Hanlığı’na satıyorlardı. Kalmuklar ile Başkurtların genel karargahı Ulu Irgız nehri kıyısında idi. Hareket buradan yönlendiriliyordu. Kalmuk Hanı Ayuka, 1708 yılında Penza ve Tambov civarında 100’den fazla Rus köyünü yerle bir etmişti. Ayuka, Müslüman Başkurt ve Nogaylardan heyetler kurarak İstanbul’a gönderip, Osmanlı’dan yardım istiyordu.

Çar Petro 1708 yılında Sergeyev komutasında büyük bir orduyu Ufa’ya gönderdi. Ordunun gelmesiyle olaylar kısmen durulmuştu. Sergeyev Başkurt beylerini toplayıp korkutmaya çalıştı ise de başarılı olamadı. Sergeyev Başkurtlardan beş yüz at ve Rusya’dan kaçan 1000 kadar Rus köylüsünün iadesini istiyordu. Bu arada Rus komutanın Başkurt beylerine zorla içki içirmesi Başkurtların dini duygularını ve onurlarını son derece yaraladı ve isyanlar tekrar alevlendi.

Kusem Akay’ın Küçüm Han soyundan veya Güney Başkurtlarından ya da Tatar Beylerinden olduğu sanılmaktadır. Çarın gönderdiği güçleri Başkurtlar darmadağın ettiler. Kusem Akay önceleri Kuzey Başkurdistan’da savaşıyordu, daha sonra Kazan’a kadar yayıldı. Kazan şehrine 30 km kala Kazan valisi General Kudryavtsev, Kalmuklarla anlaşarak Kusem Akay’ı yendi. Kalmuklar ise 20.000 askerle Başkurdistan’a girip pek çok yeri talan ettiler.

Aldar bu olaylardan 30 yıl sonra meydana çıktı ve Ruslar tarafından yakalanarak Menzele hapishanesine kondu. Daha sonra Çar Petroya itaate mecbur bırakıldı ve Çarın askerleri arasına katıldı. Rusların Azak Kalesi’ni almaları esnasında gösterdiği başarıdan dolayı Çar tarafından kendisine Tarhan’lık rütbesi verildi.

Kusem Akay ve Aldar ayaklanmaları da diğerleri gibi çok kanlı bastırıldılar. Mesela yalnızca bir müfreze olan Tevkelev komutasındaki Rus birliği, Aralık 1735 de Siyantus köyünde kadın ve çocuklar dahil bin kişiyi öldürdüler. Bundan başka 105 kişi ambarlar kapatılıp yakıldı. Sadece Tevkelev müfrezesi 500’e yakın Başkurt köyünü yaktı. Bu yüzden Tevkelev, Başkurtlar tarafından hep nefretle anıldı. Çarın memurlarından olan Taişevin anlattıklarına göre ise 1736 yılında Başkurtlar 15.000 kişi kaybettiler.

Eksikliği kesin olan bir diğer rakama göre ise Başkurtlar 1735-1740 tarihleri arasında 40.000 den fazla kişi kaybettiler. Çarın Başkurt İşleri Komitesi Müdürü Saymanov’a göre ise sadece 1737-40 yıllarında Başkurtların 880 köyü, 2000’den fazla buğday ambarı, 30.000 ot yığını yakılmış ve 6.000 atı gasp edilmiştir.

Ayaklanmalar Döneminde Başkurtların Durumu

Ruslar 1586 yılında Samara ve Ufa kalelerini inşa ettikten sonra büyük bir dayanak ele geçirmişlerdi. Küçüm Han’ın direnişini de kırınca bugünkü Samara-Çelebinsk demiryolu çizgisinin kuzeyindeki Başkurtları idareleri altına almış oldular. 1649 yılında Yurmatı Başkurtları da boyun eğince Rus hakimiyeti daha genişlemiş oldu. Bu dönemlerde Rus idaresi, halkın sosyal yapısına ve işlerine çok müdahale etmiyordu vergiler de çok düşüktü. Çar Petro 1772 yılında “Başkurtlar arasında casuslar bulundurulması” için talimat verdi. Ancak bu casuslar halk tarafından tespit edilip tecrit edildiler.

| « Önceki Sayfa « | | » Sonraki Sayfa » |

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!