Ana Orman Kuşakları

orman kuşaklarıDünyadaki ormanlar, iklim bölgeleri ve ihtiva ettiği değişik tür ve topluluktaki ağaç bileşimine göre üç gruba ayrılmaktadır; 1. Devamlı yeşil geniş yapraklı ve boyları 40 m’nin üzerinde ve son derece sık olan tropikal yağmur ormanları; 2. Orta kuşağın nemli ılıman sahalarında yaprağını döken kayın, kestane, ıhlamur, gürgen, kızılağaç, meşeden oluşan geniş yapraklı ormanlar ve 3. Soğuk nemli olan yüksek enlemler ile orta kuşakdaki dağların üst kısımlarında bulunan karaçam, sarıçam, dağ çamı, sedir, göknar ve lâdinden oluşan iğne yapraklı ormanlar.

Tropikal Ormanlar

Bu ormanlar, ekvator ile dönenceler arasında yer alır. Ekvator çevresi yıl boyunca yağışlı ve sıcak olduğu için vejetasyon dönemi (büyüme devresi) devamlıdır. Bu nedenle daimi yeşil ve ağaçların sürekli büyüdüğü ormanlar yer alır. Tropikal yağmur ormanları, diğer ormanlara göre uzun bir zamandan beri önemli ölçüde değişme göstermemiştir. Yani, diğer ormanlar çok yakın bir geçmişte, meselâ, Almanya’daki ormanlar son buzul çağından sonra, Anadolu’daki ormanlar son 8000 yıl önceden itibaren bugünkü durumunu almaya başlarken, tropikal ormanlar Tersiyer’den beri aynı özelliklerini aşağı yukarı korumuştur. Dünyadaki ormanların yaklaşık yarısını oluşturan tropikal ormanlar, başlangıçta ana pazarlara uzak olması, yeterli işçi temin edilememesi, sıcak ve çok nemli havası, kerestesinin sert olması yüzünden yeterli ölçüde işletilememiştir. Ancak son yıllarda diğer ormanlarda olduğu gibi, Amazon havzası, Endonezya ve Malezya’daki ormanlar dahil göçebe tarım, yangın ve fazla işletmeden dolayı geniş öiçüde tahribata uğramaya başlamıştır. Başka Kongo Havzası olmak üzere Afrika tropikal ve Madagaskar ormanları da yer yer tahrip edilmiştir.

Tropikal yağmur ormanlarında toprağın aşırı yıkanması, bitki besin maddelerinin azalmasına neden olduğundan ormanların kitle hâlinde tahrip edildiği özellikle eğimli sahalarda şiddetli toprak aşınması meydana gelmiş ve âdeta yarıkurak sahalarda olduğu gibi, orman örtüsü ortadan kaybolmaya yüz tutmuştur. Bunlara ait tipik örnekler, odun kömürü temin etmek amacı ile ormanların aşırı şekilde tahrip edildiği Vietnam, Kamboçya ve Küba’dan verilebilir.

Dünya sert ağaçlı ormanların yaklaşık üçte birini oluşturan bu ormanlar, Güney Amerika’da Amazon Havzası’nda, Atlantik kıyılarından Andların yamaçlarına kadar uzanan sahada, Karaylp Denizi’ndeki adalarda (Küba gibi), Meksika-Kolombiya arasındaki Orta Amerika’da yer alır.

Yağmur ormanları, Afrika’da Gine havzasından Doğu Afrika Göller Bölgesi’ne kadar uzanan sahada görülür. Asya’da Myanmar (Burma), Vietnam, Malay Yarıma-dası’nın güneyinde, Güneydoğu Asya adalarında (Selebes, Cava, Yeni Gine, Sumatra, Borneo) ile Avustralya’nın kuzey kesiminde bulunur (Foto 4).

Her iki yarım kürede dönencelere doğru bir mevsimi yağışlı savan ikliminde seyrek ağaç ve uzun boylu otların yer aldığı kurakçıl ormanlar bulunur.

Tropikal bölgenin yüksek kesimlerine doğru daimi yeşil yağmur ormanlarının üst kesiminde sıcaklığın düşmesine bağlı olarak iğne yapraklı ormanlar, dönencelere doğru ise yaprağını kışın döken geniş yapraklı ormanlar görülür. Ekvador’un yüksek kesimlerinde olduğu gibi, yağışsız mevsimin yılın yarısına denk gelen yerlerde akasya ve çalılardan oluşan kurakçıl ormanlar yer alır.

Orta Enlemlerdeki Ormanlar

Orta kuşağın nemli ılıman bölgelerinde kışın yaprağını döken geniş yapraklı (kayın, ıhlamur, gürgen, meşe gibi) ormanlar yaygındır.

Kuzeye ve yüksek kesimlere doğru sıcaklığın düşmesine bağlı olarak iğne yapraklı ormanlar görülür. Bu enlemlerdeki ormanlar, tropikal ormanlara göre daha fazla tahribata uğramış ve ormanların büyük bir bölümü, dağlık ve tepelik alanlarda kalmıştır. Geriye kalan sahalar önemli ölçüde tarıma tahsis edilmiştir.

Orta enlem ormanları hâlihazırda ABD’nin Appalaş dağlarının yüksek sahalarında, Batıda Kayalık dağlarında, Göller Bölgesi’nde, Atlas Okyanusu sahillerinde kümeler hâlinde kalmıştır.

Avrupa’da ise genellikle yüksek sahalar ile özellikle kuzeydeki ovalık alanların bazı bölümlerinde bulunur. Bu kıtada ormanların ana yayılış alanları ispanya ile Rusya’nın batısındaki merkezi ovalara kadar uzanan yerlerde ve Doğu Sibirya’da görülür.

Asya’da ise Kafkaslardan Güney Çin’e kadar uzanan sahada, Kuzey Çin, Kore ve Japonya’da yer alır.

Kuzey Enlemlerin Ormanları

Genellikle sarıçam, lâdin, göknar gibi iğne yapraklılardan ibarettir; Avrasya’da sarıçamlar hâkimdir. Amerika’da 50. Avrasya’da ise 55. kuzey enlemi ile tundralar arasında uzanır. Tropikal ormanların 3/4 kadarını kaplar.

2007 yılı verilerine göre dünyada toplam orman alanı, 39.37 milyon km2’dir. Ülke ve bölge açısından değerlendirildiğinde dünyada en fazla orman 8 milyon km2 ile Rusya Federasyonunda; bu ülkedeki ormanlar ülkenin % 49.4’ünü kaplar. Asya’da orman yönünden en zengin ülke Çin (2 milyon km2) ve Endonezya’dır. Bunu 4.7 milyon km2 ile Brezilya’dır. Brezilya’nın büyük bir bölümünü kaplayan Amazon ormanları, ülke yüzölçümünün % 55.7’sine tekabül etmektedir. Diğer ülkeleri, yaklaşık 3’er miiyon km2 ile Kanada (% 34.1) ve ABD (% 33.1) izler. Afrika’da en fazia orman Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde (1.4 milyon km2, ülke yüzölçümünün % 58.7’si)dedir.

Dünya genelinde bazı ülkelerin dışında sürekli orman alanı azalmaktadır. 1990’da 40.7 milyon km2 olan orman alanı, 1.3 milyon km2 azalarak 2007’de 39.3 milyon km2’ye düşmüştür. 17 yıl içinde en fazla orman tahribatı yaklaşık 500 bin km2 ile Brezilya’da olmuştur. Bunu 318 bin km2 ile Endonezya izlemiştir. Orman tahribatının en fazla olduğu diğer ülkeler; Myanmar, Zimbabwe, Paraguay, Etiyopya, Çad, Mali, Bostwana, Ekvador ve Nijerya’dır.

Bu konuya henüz yorum yapılmamış. Düşüncelerini paylaşan ilk insan olmaya ne dersin?

Yorum yaz!

UYARI: Lütfen doğru ve güzel bir Türkçe ile hakaret etmeden yorum yapınız.
  Yukarı çık!